Quy định mới về ghi âm, ghi hình tại phiên tòa
Hoạt động của báo chí tại phiên tòa công khai có thể “được phép ghi âm”, song “hạn chế ghi hình” theo quy định tại Luật Tòa án nhân dân (sửa đổi).
Quốc hội đã biểu quyết thông qua Luật Tổ chức Tòa án nhân dân (sửa đổi) vào chiều 24/6/2024.
Một trong những nội dung của đạo luật này được giới báo chí quan tâm là quy định về việc tham dự và hoạt động thông tin tại phiên tòa.
Luật vừa thông qua quy định theo hướng cho phép ghi âm toàn bộ diễn biến phiên tòa, phiên họp; việc ghi hình chỉ thực hiện trong thời gian khai mạc phiên tòa, phiên họp và tuyên án, công bố quyết định.
Việc ghi âm, ghi hình nêu trên phải được sự đồng ý của chủ tọa phiên tòa, phiên họp, những người có liên quan theo quy định.
Đồng thời, trong trường hợp cần thiết để phục vụ nhiệm vụ chuyên môn, tòa án tiến hành ghi âm, ghi hình diễn biến phiên tòa, phiên họp; việc sử dụng, cung cấp kết quả ghi âm, ghi hình của tòa án được thực hiện theo quy định của pháp luật và giao chánh án Tòa án nhân dân tối cao quy định chi tiết.
So với dự thảo ban đầu (hạn chế cả ghi âm và ghi hình) thì dự thảo chỉnh lý trước khi thông qua “mở” hơn, cho phép “ghi âm toàn bộ diễn biến phiên tòa”.
Nhưng, so với thực tế lâu nay thì quy định mới sẽ hạn chế việc ghi hình.
Để dễ hình dung, lâu nay về cơ bản báo chí được ghi âm, ghi hình khi tác nghiệp tại phiên tòa công khai, có thể là trực tiếp hoặc gián tiếp qua màn hình; còn theo quy định mới thì chỉ được ghi âm diễn biến phiên tòa, còn ghi hình sẽ giới hạn ở thời gian khai mạc và tuyên án.
Ghi âm và ghi hình là hai trong số các nghiệp vụ cơ bản của báo chí. Nhất là với báo chí hiện đại, đòi hỏi cao về tính trực quan và tốc độ. Hai nghiệp vụ này mang lại sức sống cho báo chí. Về phía xã hội, lợi ích từ một nền báo chí có sức sống là lớn hơn nhiều so với những phiền phức, rủi ro của việc ghi âm, ghi hình.
Ví dụ, báo chí sẽ rất ngần ngại khi thực hiện cũng như đăng tải các phóng sự, điều tra nếu không thể ghi âm, ghi hình và trong đầu lởn vởn câu hỏi chắc chắn sẽ bị hỏi “chứng cứ đâu?”. Tương tự, tác nghiệp của báo chí tại một phiên tòa công khai cũng sẽ gặp khó khăn nếu không được ghi âm, ghi hình diễn biến xét hỏi, tranh tụng…
Điểm D, điều 25, mục 4 Luật Báo chí 2016 quy định nhà báo “Được hoạt động nghiệp vụ báo chí tại các phiên tòa xét xử công khai; được bố trí khu vực riêng để tác nghiệp; được liên lạc trực tiếp với người tiến hành tố tụng, người tham gia tố tụng để lấy tin, phỏng vấn theo quy định của pháp luật”.
Việc được ghi âm, ghi hình tại các phiên tòa công khai giúp báo chí có dữ liệu để phản ánh một cách chân thực, chính xác các diễn biến, góp phần vào việc đảm bảo quyền tiếp cận thông tin của xã hội.
Tuy nhiên, hoạt động tòa án có đặc thù là phải bảo đảm sự tôn nghiêm, bảo đảm quyền của bị cáo và những người liên quan.
Ngoài ra, quá trình diễn ra phiên tòa, phiên họp, nhiều thông tin, chứng cứ được công bố nhưng chưa được kiểm chứng, nhất là thông tin về đời tư cá nhân, bí mật gia đình, bí mật kinh doanh,… Các thông tin, chứng cứ này cần được hội đồng xét xử xem xét, kết luận trong bản án, quyết định.
Cân đối giữa hoạt động nghiệp vụ báo chí và quyền của các bên khác trong hoạt động tại phiên tòa là vấn đề có nhiều ý kiến khác nhau trong quá trình Quốc hội xem xét dự thảo Luật Tổ chức Tòa án nhân dân (sửa đổi). Và cuối cùng, báo chí sẽ “được phép ghi âm”, “hạn chế ghi hình” theo quy định cụ thể tại đạo luật này.
Điều 141. Tham dự và hoạt động thông tin tại phiên tòa, phiên họp
1. Người từ đủ 16 tuổi trở lên được tham dự phiên tòa xét xử công khai theo quy định của pháp luật. Người dưới 16 tuổi không được vào phòng xử án, trừ trường hợp được Tòa án triệu tập đến phiên tòa.
2. Người tham dự phiên tòa, phiên họp phải tuân thủ các quy định của pháp luật và nội quy phiên tòa, phiên họp.
3. Việc ghi âm lời nói, ghi hình ảnh tại phiên tòa, phiên họp, trừ trường hợp quy định tại khoản 4 Điều này, được thực hiện như sau:
a) Việc ghi âm lời nói được thực hiện trong thời gian diễn ra phiên tòa, phiên họp;
b) Việc ghi hình ảnh tại phiên tòa, phiên họp chỉ được thực hiện trong thời gian khai mạc phiên tòa, phiên họp và tuyên án, công bố quyết định;
c) Việc ghi âm lời nói, ghi hình ảnh của Hội đồng xét xử, Thẩm phán quy định tại điểm a và điểm b khoản này phải được sự đồng ý của Thẩm phán chủ tọa phiên tòa, phiên họp; trường hợp ghi âm lời nói, ghi hình ảnh của người tiến hành tố tụng khác, người tham gia phiên tòa, phiên họp thì phải được sự đồng ý của họ và Thẩm phán chủ tọa phiên tòa, phiên họp.
4. Tòa án tiến hành ghi âm lời nói, ghi hình ảnh diễn biến phiên tòa, phiên họp trong trường hợp cần thiết để phục vụ nhiệm vụ chuyên môn. Việc sử dụng, cung cấp kết quả ghi âm lời nói, ghi hình ảnh diễn biến phiên tòa, phiên họp được thực hiện theo quy định của pháp luật.
Chánh án Tòa án nhân dân tối cao quy định chi tiết khoản này.
5. Người tham dự phiên tòa, phiên họp không được truyền phát trực tiếp, trực tuyến; không được thông tin sai sự thật; không được thông tin làm ảnh hưởng đến sự độc lập và chỉ tuân theo pháp luật, vô tư, khách quan trong xét xử, giải quyết vụ án, vụ việc; không được vi phạm quyền con người của bị cáo, bị hại, đương sự, người tham gia tố tụng khác trong vụ án, vụ việc; không được vi phạm quy định về giữ bí mật theo quy định của pháp luật.
Nguồn: Điều 141 dự thảo Luật Tổ chức Tòa án Nhân dân (sửa đổi) đã được Quốc hội thông qua.
Võ Văn Thành