Lời chia tay dài dằng dặc đối với Vũ trụ ảo (Metaverse) của Mark Zuckerberg
Meta đã công bố những thay đổi mà về hiệu quả thực tế đã khiến tầm nhìn của Zuckerberg về một thế giới kỹ thuật số nhập vai dựa trên thực tế ảo chỉ còn duy trì ở mức "sống mòn".
Năm năm trước, Mark Zuckerberg đã tuyên bố rằng tương lai của Facebook sẽ là metaverse. Dựa trên thực tế ảo, đó sẽ là một thế giới kỹ thuật số nhập vai nơi mọi người có thể làm việc, vui chơi và gặp gỡ nhau, ông nói. Để nhấn mạnh quan điểm này, Zuckerberg đã đổi tên công ty của mình thành Meta.
Nhưng trong những tháng gần đây, Meta đã sa thải 10% nhân viên trong bộ phận làm việc về metaverse và cho biết ứng dụng Horizon Worlds chủ lực của mình — một vũ trụ kỹ thuật số nơi mọi người giao lưu thông qua các nhân vật đại diện (avatar) — đang chuyển hướng tập trung khỏi thực tế ảo.
Tuần này, Meta đã tung ra một cú đòn gần như chí mạng. Vào thứ Ba, công ty cho biết mọi người sẽ không còn có thể truy cập vào thế giới nhập vai thông qua kính thực tế ảo bắt đầu từ ngày 15 tháng 6.
Sau đó vào thứ Tư, Meta đã rút lại tuyên bố đó — nhưng chỉ ở một mức độ nhất định. Công ty nói rằng họ sẽ tiếp tục hỗ trợ một số ứng dụng thực tế ảo (V.R.) hiện có trong Horizon Worlds, nhưng sẽ không thêm các ứng dụng mới.
Nói cách khác, quan niệm ban đầu của Zuckerberg về metaverse về cơ bản đã kết thúc.
Ngay cả sau khi Meta mất khoảng 80 tỷ USD cho nỗ lực này, metaverse và thực tế ảo vẫn là những mối quan tâm ngách giữa những người có sở thích và một số doanh nghiệp. Các thế giới kỹ thuật số khác, như Roblox và Fortnite, đã trở nên phổ biến hơn.
Thay vào đó, Meta đã dồn toàn lực vào trí tuệ nhân tạo. Năm ngoái, Zuckerberg lại tuyên bố một tương lai mới, lần này tập trung vào “siêu trí tuệ”, một dạng A.I. giống như thần thánh có thể là người bạn đồng hành cá nhân tối thượng. Công ty của ông đã dự báo chi tiêu ít nhất 115 tỷ USD trong năm nay, chủ yếu cho A.I., bao gồm cả việc xây dựng các trung tâm dữ liệu khổng lồ để vận hành công nghệ này.
Meta không hoàn toàn rời bỏ metaverse. Horizon Worlds vẫn có sẵn trên điện thoại di động. Công ty có mảng kinh doanh kính thực tế tăng cường đang phát triển mạnh mẽ, có thể ghi hình video và cho phép người dùng trò chuyện với trợ lý A.I.
Nhưng vào tháng 9, tại chính hội nghị dành cho các nhà phát triển nơi Zuckerberg đã công bố việc đổi tên công ty vào năm 2021, nhà đồng sáng lập của Meta chỉ sử dụng thuật ngữ “metaverse” đúng hai lần, cả hai đều nằm trong những phút cuối cùng của bài thuyết trình dài một tiếng đồng hồ. Zuckerberg đã nhắc đến A.I 23 lần.
“Họ đã bám lấy thuật ngữ ‘metaverse’ mà không thực sự hiểu khái niệm này,” Wagner James Au, tác giả cuốn “Making a Metaverse That Matters,” cho biết trong một cuộc phỏng vấn. “Những nỗ lực của họ trong chiến lược metaverse dường như hoàn toàn thờ ơ với những gì các nền tảng trước đó đã học được.”
Một nữ phát ngôn viên của Meta đã chỉ ra một bài đăng trên blog vào tháng 2 nói rằng công ty “vẫn là nhà đầu tư lớn nhất trong ngành công nghiệp VR” và có “một lộ trình mạnh mẽ cho các kính thực tế ảo trong tương lai đang được triển khai.”
Việc theo đuổi metaverse của Zuckerberg bắt đầu vào năm 2014 khi ông chi 2 tỷ USD để mua Oculus, một công ty khởi nghiệp sản xuất kính V.R. tiên tiến đưa người dùng vào thế giới ảo. Zuckerberg đã bị mê hoặc bởi công nghệ này và tin rằng cuối cùng nó có thể vượt qua điện thoại thông minh để trở thành thiết bị điện toán thế hệ tiếp theo.
Zuckerberg đã đổ hàng tỷ USD để khởi động ý tưởng này. Ông đã mua các studio trò chơi để mọi người có trò chơi V.R. để chơi, gieo mầm cho hệ sinh thái nhà phát triển với hàng triệu USD tài trợ và quảng bá các kính V.R..
Nhưng mọi chuyện thật khó khăn. Có thời gian, Facebook đã bán một số kính thực tế ảo với mức thua lỗ. Năm 2019, Zuckerberg thừa nhận với các nhà đầu tư rằng V.R. đang “mất nhiều thời gian hơn một chút” so với ông nghĩ để mang lại kết quả.
Khi đại dịch Covid-19 bùng phát vào năm 2020, ý tưởng tương tác với bạn bè và đồng nghiệp trong thế giới ảo thay vì gặp mặt trực tiếp đã mở ra những khả năng mới. Đến năm 2021, Zuckerberg và các cộng sự của mình tin rằng mọi người sẽ đón nhận phiên bản tương lai huyền ảo này. Họ gọi đó là metaverse, một thuật ngữ được phổ biến bởi tác giả khoa học viễn tưởng Neal Stephenson và đang nhận được sự quan tâm của những người đam mê trò chơi và tiền điện tử.
Tháng 10 năm đó, Zuckerberg tuyên bố đổi tên công ty thành Meta. Zuckerberg lập luận rằng vài năm tới sẽ mở ra sự kết hợp giữa trải nghiệm thực tế ảo và thực tế tăng cường. Thế giới trực tuyến và ngoại tuyến cuối cùng sẽ hợp nhất thành một thực tế “meta” mở rộng, hay metaverse, Zuckerberg đặt giả thuyết.
Một phần của tầm nhìn đó bao gồm chơi game, nhưng trọng tâm chính cũng là tái hình dung việc làm việc từ xa. Thay vì họp qua các cuộc gọi Zoom, mọi người sẽ tương tác dưới dạng các nhân vật đại diện trong các văn phòng ảo, ông nói.
“Việc dịch chuyển tức thời trong metaverse sẽ giống như việc nhấp vào một liên kết trên internet,” Zuckerberg nói. Nhà đồng sáng lập Meta nói thêm: “Việc loại bỏ việc đi lại hàng ngày sẽ giúp chúng ta bớt thời gian kẹt xe và có nhiều thời gian hơn cho những việc quan trọng. Và nó sẽ tốt cho môi trường!”
Nhiều người coi lời của Zuckerberg như chân lý. Disney, Crate & Barrel và các công ty khác đã nhanh chóng bổ nhiệm các “giám đốc metaverse” để khám phá những gì Zuckerberg nói sẽ là điều lớn lao tiếp theo trong công nghệ.
“Với tiềm năng tạo ra giá trị lên tới 5 nghìn tỷ USD vào năm 2030, metaverse là quá lớn để các công ty có thể bỏ qua,” một báo cáo năm 2022 của McKinsey cho biết. Báo cáo nói thêm rằng 15% doanh thu của các doanh nghiệp sẽ có nguồn gốc từ metaverse vào năm 2027.
Nhưng Meta sớm vấp phải những rào cản kỹ thuật số. Các phiên bản đầu tiên của Horizon Worlds đầy lỗi. Các nhân vật đại diện của mọi người, vốn là phiên bản kỹ thuật số của chính họ, trông thô kệch và không hoàn chỉnh; có một thời gian, chúng hoàn toàn chỉ gồm những phần thân lơ lửng. (Meta đã thêm chức năng chân sau đó, nhưng không phải trước khi bị chế giễu kịch liệt trên mạng xã hội.)
Khó khăn lớn nhất là không có đủ người ủng hộ tầm nhìn của Zuckerberg. Các trò chơi thể dục thực tế ảo như Supernatural và Beat Saber chưa bao giờ đạt được quy mô người dùng cần thiết để thực sự bùng nổ.
“Về cơ bản, họ đang thu hẹp toàn bộ thử nghiệm đó, vì họ thấy rằng việc cố gắng ép V.R. tồn tại như một nền tảng độc lập sẽ mất thêm nhiều năm và nhiều chu kỳ phần cứng nữa,” Eric Seufert, một nhà phân tích di động độc lập cho biết.
Meta không đơn độc trong những khó khăn của mình. Với phong cách phô trương đặc trưng, Apple đã ra mắt kính Apple Vision Pro cho thực tế ảo vào năm 2024, một kỳ quan công nghệ có giá tương đương với khoản trả góp thế chấp hàng tháng trung bình ở San Francisco. Đối với nhiều người, việc chi tiêu ngần ấy tiền — chính xác là 3.500 USD — là một điều không thể.
Các giám đốc điều hành của Meta đã khẳng định rằng metaverse chưa chết và thị hiếu của khán giả đơn giản là đã thay đổi. Nhưng tông giọng trong các thông điệp của công ty về metaverse đã trở nên khiêm tốn hơn hẳn.
“Đôi khi, chúng tôi đạt được thành công rực rỡ,” Samantha Ryan, phó chủ tịch phụ trách nội dung tại bộ phận Reality Labs của Meta, đã viết trong bài đăng blog tháng trước. “Những lúc khác, chúng tôi làm sai. Và khi đó, chúng tôi xem xét dữ liệu, tiếp nhận phản hồi, thực hiện các điều chỉnh quyết đoán đối với chiến lược kinh doanh của mình và tiếp tục xây dựng.”
(By Eli Tan and Mike Isaac / Nytimes)