Hôm nay bạn được bao nhiêu like?
Nút like đã trở thành một biểu tượng quan trọng trong lịch sử phát triển của mạng xã hội. Với nhiều người, việc “đong like” quan trọng hơn đời sống thực.
Nguồn gốc: Nút like xuất hiện đầu tiên trên Vimeo năm 2005, lấy cảm hứng từ nút “digg” của Digg.com, nhưng được phổ biến rộng rãi bởi Facebook vào năm 2009.
Phát triển: Từ một tính năng đơn giản, nút like đã mở rộng với các “Reactions” (2016) và tích hợp vào hàng triệu trang web, trở thành công cụ tương tác quan trọng.
Ảnh hưởng: Nút like kích thích cảm giác hài lòng, nhưng cũng gây ra ghen tị, lo âu và trầm cảm, đặc biệt ở giới trẻ, theo nhiều nghiên cứu tâm lý.
Xu hướng: Các nền tảng như Instagram và Facebook đang thử nghiệm ẩn số lượng like để giảm áp lực cạnh tranh, đồng thời giới thiệu các phản hồi đa dạng hơn.
Tranh cãi: Mặc dù thúc đẩy tương tác, nút like bị chỉ trích vì tác động tiêu cực đến sức khỏe tâm thần, dẫn đến lời kêu gọi cải cách đạo đức trong mạng xã hội.
Nút like, hay còn gọi là nút “thích”, là một tính năng phổ biến trên các nền tảng mạng xã hội, cho phép người dùng thể hiện sự đồng tình hoặc ủng hộ nội dung mà họ thấy. Sự ra đời của nút like có thể được truy nguyên từ năm 2005, khi trang chia sẻ video Vimeo giới thiệu tính năng này, lấy cảm hứng từ nút “digg” của trang web Digg.com.
Tuy nhiên, nút like đã trở nên phổ biến nhất khi được tích hợp vào Facebook vào ngày 9 tháng 2 năm 2009. Ban đầu, nó được thiết kế để giúp người dùng dễ dàng tương tác với các cập nhật trạng thái, bình luận, ảnh, video, liên kết và quảng cáo trên nền tảng này.
Sự phát triển của nút like trên Facebook diễn ra nhanh chóng và có nhiều cải tiến:
Ngày 9/2/2009: Nút like được kích hoạt (Áp dụng cho trạng thái, bình luận, ảnh, video, liên kết, quảng cáo)
Tháng 6/2010: Mở rộng nút like cho bình luận (Người dùng có thể thích bình luận)
Ngày 24/2/2016: Ra mắt Reactions toàn cầu (Nhấn giữ nút like để chọn “Love”, “Haha”, “Wow”, “Sad”, “Angry”)
Tháng 5/2017: Reactions áp dụng cho bình luận (Reactions có sẵn cho bình luận)
Tháng 4/2019: Cải tiến giao diện Reactions (Cập nhật hoạt hình và thiết kế mới)
Tháng 6/2017: Biểu tượng cờ cầu vồng cho Pride (Thêm cho tháng Pride, phụ thuộc vào vị trí địa lý)
Tháng 3/2020: Biểu tượng “Care” được thêm (Thêm trong đại dịch COVID-19)
Tháng 9/2019: Thử nghiệm ẩn số lượng like ở Úc (Kiểm tra tác động đến hành vi người dùng)
Ngoài ra, nút like không chỉ giới hạn trên Facebook mà còn được tích hợp vào các trang web khác thông qua các plugin xã hội của Facebook, được ra mắt vào ngày 21 tháng 4 năm 2010. Chỉ trong một tuần, 50.000 trang web đã tích hợp tính năng này, và đến tháng 9 năm 2010, con số này đã tăng lên 2 triệu.
Các nền tảng khác cũng áp dụng nút like hoặc các biến thể tương tự. Ví dụ, LinkedIn giới thiệu nút like và thêm các phản hồi như “Celebrate”, “Love”, “Insightful” và “Support” vào năm 2019. X (trước đây là Twitter) đổi tên “favorite” thành “like” vào năm 2015 và thử nghiệm nút “dislike” vào năm 2024 (Wikipedia).
Ảnh hưởng của nút like đối với người dùng mạng xã hội
Nút like đã có tác động sâu sắc đến hành vi và tâm lý của người dùng mạng xã hội, cả về mặt tích cực lẫn tiêu cực.
Tác động tâm lý tích cực
Kích thích trung tâm thưởng trong não: Một nghiên cứu của UCLA với 32 thiếu niên từ 13 đến 18 tuổi cho thấy việc nhìn thấy nhiều like trên ảnh của chính mình kích hoạt vùng nucleus accumbens trong não, liên quan đến hệ thống thưởng. Điều này cho thấy like có thể kích thích cảm giác hài lòng và phấn khích (Psychological Science).
Giảm cô đơn: Nghiên cứu của Đại học Potsdam và Đại học Arizona với sinh viên đại học cho thấy những người đăng bài nhiều hơn trên Facebook có mức độ cô đơn giảm, bất kể số lượng like họ nhận được.
Tăng tự trọng: Nghiên cứu của Đại học Cornell với 102 sinh viên đại học cho thấy những người có mục đích sống thấp hơn có xu hướng tăng cường tự trọng khi nhận được nhiều like, trong khi những người có mục đích sống cao hơn không bị ảnh hưởng bởi số lượng like.
Tác động tiêu cực
Ghen tị và trầm cảm: Một nghiên cứu của Hiệp hội Hoàng gia về Sức khỏe Công cộng (RSPH) với hơn 2.000 người, bao gồm người lớn và thiếu niên, cho thấy nút like là tính năng có hại nhất trên mạng xã hội, thậm chí còn có hại hơn cả thông báo đẩy. Nó được cho là gây ra sự ghen tị, phán xét và trầm cảm.
Ảnh hưởng đến sức khỏe tâm thần: Nghiên cứu từ arXiv cho thấy việc sử dụng mạng xã hội, đặc biệt là việc đầu tư cảm xúc vào các phản hồi như like, có liên quan đến chất lượng giấc ngủ kém, mức độ lo âu và trầm cảm cao hơn, và sự tự trọng thấp hơn ở giới trẻ.
Ảnh hưởng đến nhận thức: Một nghiên cứu từ Tạp chí Khoa học Nhân văn và Xã hội cho thấy các bình luận tiêu cực trên mạng xã hội có thể làm giảm uy tín và sự đồng tình với nội dung tin tức, trong khi like không có tác động đáng kể.
Các yếu tố khác
Nút like cũng ảnh hưởng đến hành vi người dùng, chẳng hạn như khuyến khích đăng nội dung thu hút nhiều like hơn, dẫn đến văn hóa cạnh tranh về sự chú ý. Điều này đặc biệt rõ rệt ở thanh thiếu niên, nơi áp lực thu hút like có thể dẫn đến hành vi không lành mạnh, như chỉnh sửa ảnh quá mức hoặc đăng nội dung không chân thực.
Các xu hướng liên quan
Nút like đã và đang tiếp tục phát triển, với các xu hướng mới nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực và cải thiện trải nghiệm người dùng.
Ẩn số lượng like: Instagram đã thử nghiệm ẩn số lượng like trên các bài đăng ở một số quốc gia nhằm giảm cảm giác cạnh tranh và áp lực. Tương tự, Facebook cũng thử nghiệm ẩn số lượng like ở Australia từ tháng 9 năm 2019.
Mở rộng tính năng phản hồi: Ngoài Reactions, Facebook đã giới thiệu các biểu tượng cảm xúc mới như “Care” trong đại dịch COVID-19 để thể hiện sự đồng cảm. LinkedIn cũng thêm các tùy chọn phản hồi như “Celebrate”, “Love”, “Insightful” và “Support” vào năm 2019.
Tập trung vào sự chân thực và kết nối: Các nền tảng mạng xã hội đang hướng tới việc tạo ra nội dung chân thực và kết nối sâu sắc hơn với người dùng, giảm sự phụ thuộc vào các chỉ số như like. Ví dụ, Instagram nhấn mạnh vào việc chia sẻ nội dung mà không tập trung vào việc thu thập like.
Nhận thức về tác động tiêu cực: Có nhiều cuộc thảo luận và nghiên cứu hơn về tác động tiêu cực của nút like, dẫn đến các lời kêu gọi cải cách đạo đức trong cách các nền tảng mạng xã hội quản lý phản hồi của người dùng.
Kết luận
Nút like đã trở thành một biểu tượng quan trọng trong lịch sử phát triển của mạng xã hội, bắt đầu từ Vimeo và được phổ biến rộng rãi nhờ Facebook. Tuy nhiên, nó cũng mang lại những tác động tiêu cực đáng kể đến sức khỏe tâm thần và hành vi của người dùng, đặc biệt là giới trẻ. Các nền tảng mạng xã hội đang nỗ lực cải thiện bằng cách giới thiệu các tính năng mới và thử nghiệm các cách tiếp cận khác nhau, như ẩn số lượng like, để giảm thiểu những tác động tiêu cực này.
Việc hiểu rõ sự phát triển và ảnh hưởng của nút like là rất quan trọng để các nền tảng mạng xã hội có thể phát triển một cách bền vững và có trách nhiệm hơn.