Báo chí thời Internet
Liệu các tổ chức tin tức truyền thống có thể lấy lại được ảnh hưởng và lòng tin vốn có của họ hay không.
Vào ngày đầu tiên của học kỳ mùa thu tại Đại học Boston, Michelle Amazeen, phó giáo sư truyền thông đại chúng, đã yêu cầu các sinh viên sau đại học của mình điền vào một bảng câu hỏi liệt kê bộ phim, ban nhạc, cuốn sách và nguồn tin tức yêu thích của họ. Cô đã rất ngạc nhiên.
Trong số 16 học sinh của cô, nhiều em đã để trống mục nguồn tin tức yêu thích. Một số đã đề cập đến TikTok, Instagram và X (trước đây là Twitter). Một học sinh đã nêu tên một ấn phẩm chính thống (The New York Times) là nguồn tin tức và thông tin của họ.
“Nhìn chung, những người trẻ tuổi đang nhận được tin tức của họ từ phương tiện truyền thông xã hội”, cô Amazeen cho biết. Đối với họ, “phương tiện truyền thông xã hội rất thú vị và dễ tiếp cận”, vì không cần nhiều nỗ lực hoặc chi phí: chỉ cần cuộn xuống màn hình điện thoại thông minh.
Thực tế này - mà cô Amazeen gọi là “tiêu thụ tin tức thụ động” - là một trong nhiều yếu tố gây ảnh hưởng đến phương tiện truyền thông chính thống.
Các cơ quan truyền thống, đặc biệt là báo chí, đã đóng cửa hoặc cắt giảm nhân viên vì lượng độc giả và doanh thu giảm.
Thu nhập từ quảng cáo và đăng ký khi báo in và các phương tiện truyền thông địa phương chuyển sang đưa tin trên nền tảng điện tử, đã suy giảm thấy rõ.
Các công ty công nghệ và phương tiện truyền thông trực tuyến như YouTube, X và TikTok trở thành những đối thủ cạnh tranh khốc liệt với báo chí, trong khi các rạn nứt chính trị và những nhân vật gây chia rẽ đã khiến ngày càng nhiều người tin rằng các phương tiện truyền thông truyền thống thiên vị hoặc không đáng tin cậy.
Các chuyên gia cho biết xu hướng này báo hiệu điều không tốt cho cả báo chí chính thống và tương lai của nền dân chủ.
Mickey Huff, giáo sư báo chí tại Cao đẳng Ithaca ở New York, đồng thời là giám đốc một dự án về truyền thông, cho biết: “Nếu không có một nền báo chí tự do thực sự, năng động và đa dạng, chúng ta sẽ không có một nền dân chủ năng động”.
Persiana Aksentieva — một chuyên gia tiếp thị người Bulgaria 28 tuổi, hiện sống tại Đức, là thành viên của International Youth Think Tank, một mạng lưới toàn cầu gồm những người trẻ tuổi thúc đẩy dân chủ - đã giải thích lý do tại sao cô và những người trẻ khác lại quay lưng với phương tiện truyền thông chính thống.
“Nguồn tin tức của tôi đến từ Instagram”, Aksentieva cho biết. Nhờ theo dõi tài khoản Instagram của hãng tin tức trực tuyến và truyền hình Đức Tagesschau, cô vẫn nhận được tin tức về các chủ đề quan trọng - biến đổi khí hậu, quyền phụ nữ, quyền phá thai, quyền tự do ngôn luận - từ các bài đăng và bài đăng lại của bạn bè, chuyên gia trẻ, nhà hoạt động và những người có ảnh hưởng đáng tin cậy xuất hiện trên nguồn cấp dữ liệu truyền thông xã hội của cô.
Theo Aksentieva, giới trẻ cảm thấy rằng phía sau các tổ chức tin tức truyền thống “luôn có một thế lực hoặc tổ chức nào đó” với một mục đích nhất định.
Cô nói thêm: “Nói chung, chúng tôi trở nên hoài nghi hơn nhiều về tính xác thực của thông tin,” bởi vì có quá nhiều thông tin được đưa ra.
Ngoài ra, cô ấy còn cho biết, “bạn kết nối tốt hơn với người có ngoại hình giống bạn hoặc có điểm gì đó tương đồng với bạn”, ám chỉ đến các nguồn phương tiện truyền thông xã hội của cô ấy. Nơi mà “họ nói theo cách rất chân thực”, sử dụng “ngôn ngữ đơn giản giúp chúng tôi thấy được các vấn đề quan trọng nhất theo cách mà chúng tôi thực sự có thể tiếp thu”.
Quay lưng với báo chí truyền thống là hiện tượng toàn cầu. Một cuộc thăm dò của công ty nghiên cứu trực tuyến YouGov với hơn 95.000 người ở 47 quốc gia, được Viện Nghiên cứu Báo chí Reuters công bố gần đây, chỉ ra rằng chỉ có 40% số người được hỏi tin tưởng vào tin tức, trong khi 39% cho biết họ đôi khi hoặc thường xuyên tránh tin tức.
Trong số những người từ 18 đến 29 tuổi ở Hoa Kỳ, một cuộc khảo sát vào tháng 10 năm 2022 của Trung tâm nghiên cứu Pew cho thấy một nửa số người có một số hoặc rất tin tưởng vào tin tức và thông tin từ các trang mạng xã hội. Chỉ có 56% cho biết họ tin tưởng thông tin từ các tổ chức tin tức quốc gia.
Sự thay đổi trên đang khiến nhiều cơ quan báo chí truyền thống phải đi đến chỗ đóng cửa. Theo báo cáo năm 2023 của Đại học Northwestern về tình hình tin tức địa phương, chỉ riêng trong năm trước, hơn 130 tờ báo Hoa Kỳ đã đóng cửa hoặc sáp nhập, trong tổng số 2.900 tờ báo đã đóng cửa kể từ năm 2005.
Victor Pickard, tác giả cuốn “Democracy Without Journalism?” (Dân chủ không có Báo chí?), cho biết các tòa soạn báo in ở Hoa Kỳ đã mất hơn một nửa số nhân sự kể từ năm 2000. Ông viết rằng có cả những khu vực rộng lớn trong nước trở thành “sa mạc tin tức,” nơi hoàn toàn không có quyền tiếp cận thông tin đáng tin cậy.
Về truyền hình và phát thanh, các tập đoàn lớn như Sinclair Broadcast Group, một công ty thiên về bảo thủ, đã thâu tóm nhiều đài truyền hình độc lập tại Hoa Kỳ. Vào tháng 8, một trong hai đài phát thanh địa phương chuyên về tin tức tại New York, WCBS Newsradio 880, đã đóng cửa khi chủ sở hữu chuyển hướng sang phát sóng thể thao hoàn toàn.
Các tờ báo địa phương đang “trong tình trạng sụp đổ nghiêm trọng,” Dean Baquet, người từng là tổng biên tập của The New York Times từ năm 2014 đến 2022, nhận định.
“Niềm tin vào truyền thông đang giảm sút,” ông Dean Baquet, người hiện dẫn dắt chương trình Local Investigations Fellowship của The New York Times – nơi mỗi năm trao cơ hội cho khoảng 12 phóng viên thực hiện các bài báo điều tra tại bang hoặc khu vực họ đang sống – cho biết.
“Một phần không phải lỗi của chúng ta,” ông Baquet nói trong một cuộc phỏng vấn. “Các chính trị gia đã dành rất nhiều thời gian công kích truyền thông truyền thống”.
Martin Baron, người từng giữ chức tổng biên tập của The Washington Post từ năm 2013 đến 2021, cho rằng một phần lý do của việc công chúng quay lưng với truyền thông chính thống đến từ internet.
Internet đã mang lại cơ hội “lên tiếng” cho những người từng “bị loại khỏi các cuộc thảo luận,” và đó là một điều tích cực, ông nói trong một cuộc phỏng vấn qua điện thoại.
Tuy nhiên, internet cũng đồng nghĩa với việc “giờ đây ai cũng có thể trở thành người phát sóng, ai cũng có thể làm người dẫn chương trình, và ai cũng có thể trở thành người ảnh hưởng.”
“Có người làm tốt, có người làm kém, nhưng số lượng thì rất nhiều,” ông Martin Baron nói.
Kết quả là sự hình thành của các “khoang thông tin,” ông giải thích. “Có những nơi mà người ta chỉ tìm đến để khẳng định quan điểm sẵn có của mình” – thậm chí là những “thuyết âm mưu phi lý nhất,” ông nói.
“Con người ngày càng trở nên bè phái hơn,” ông nhận xét, bác bỏ bất cứ điều gì trái ngược với niềm tin của nhóm mình – bao gồm cả những sự thật đã được chứng minh, vốn là nền tảng của báo chí độc lập.
“Không chỉ là chúng ta không chia sẻ một bộ sự thật chung,” ông nói, “mà chúng ta còn không thể đồng ý với nhau về định nghĩa của sự thật.” Ông nhấn mạnh: “Tất cả những công cụ mà chúng ta từng sử dụng để thiết lập sự thật đang bị hạ thấp giá trị, bác bỏ và phủ nhận.”
Các phương tiện truyền thông truyền thống cũng không tự giúp mình cải thiện tình hình, theo ý kiến của một số chuyên gia.
“Các phương tiện truyền thông truyền thống không đưa tin một cách trung thực về những vấn đề ảnh hưởng đến đời sống của giới trẻ: khủng hoảng nợ sinh viên, những gì đang diễn ra trong giáo dục đại học, hay sự không thể chi trả nổi bất động sản,” ông Huff, từ Ithaca College, nhận xét.
Ông cũng cho rằng truyền thông truyền thống không phản ánh đầy đủ các quan điểm và thực tế khác nhau, bao gồm những ý kiến thay thế mà sinh viên quan tâm, và điều này dẫn đến một bức tranh không toàn diện.
Trong các lớp học của mình, ông Huff nói thêm: “Tôi cố gắng giúp sinh viên hiểu rằng, trong một thế giới luôn thúc đẩy chúng ta phân định rạch ròi trắng đen, thực ra có rất nhiều sắc màu ở giữa.”
Ông Pickard, tác giả cuốn Democracy Without Journalism?, nhận định rằng để tồn tại, truyền thông truyền thống ngày càng bị thương mại hóa, mở đường cho “xã hội thông tin sai lệch.” Điều này đồng nghĩa với việc “cử tri ngày càng tiếp cận những tin tức giật gân, câu view và báo chí xuống cấp, thay vì những tin tức mang tính thông tin, dựa trên sự thật và liên quan đến chính sách.”
Bên cạnh đó, còn có những dấu hiệu cho thấy sự xuất hiện của điều có thể gọi là “xã hội thông tin sai lệch.”
Tại Southport, Anh, vào ngày 29 tháng 7, một nam thiếu niên 17 tuổi đã tấn công bằng dao khiến ba cô gái trẻ thiệt mạng. Ngay lập tức, những thông tin sai sự thật lan truyền trên mạng, cáo buộc hung thủ là một người Hồi giáo tị nạn. Những tin đồn này đã châm ngòi cho nhiều ngày bạo loạn phân biệt chủng tộc và chống người nhập cư trên khắp đất nước, dẫn đến hàng trăm vụ bắt giữ. Tuy nhiên, trên thực tế, nghi phạm được sinh ra tại Cardiff, xứ Wales.
Nhiều chuyên gia gợi ý rằng một cách để khôi phục niềm tin vào truyền thông truyền thống và thu hút lại độc giả là quay về với việc đưa tin mạnh mẽ về các vấn đề địa phương, điều đã bị lãng quên phần lớn trong những năm gần đây.
Ông Baquet cho biết The New York Times đang tìm cách mở rộng và phát triển chương trình Local Investigations Fellowship, hiện đã bước sang năm thứ hai.
“Loại báo chí phục vụ cộng đồng mà tin tức địa phương từng cung cấp hiện không còn được thực hiện,” ông Baquet nhận xét, và “mọi người đã mất kết nối với loại hình báo chí gần gũi với họ.”
Tại sao điều này lại quan trọng? Bởi vì, theo ông, “rất nhiều vấn đề quốc gia mà đất nước đang vật lộn thực chất là những vấn đề địa phương được phóng đại lên.”
Tuy nhiên, ông cũng nhấn mạnh rằng truyền thông chính thống cần làm nhiều hơn để thích nghi với cách mà mọi người tiêu thụ tin tức ngày nay.
“Điều mà chúng ta cần tập trung,” ông Baquet nói, là tìm ra cách xuất hiện trên “các nền tảng mà giới trẻ sử dụng để tiếp cận tin tức” và cách để “kể câu chuyện của chúng ta theo một cách khác,” thông qua việc sử dụng nhiều hình ảnh và video hơn.
“Trong nhiều thế hệ, chúng ta đã quen với việc mong đợi độc giả tìm đến mình,” ông nói. Nhưng thập kỷ vừa qua đã cho thấy rằng các tổ chức truyền thông phải “tìm đến độc giả.”
“Chúng ta phải chiến đấu để giành lấy từng độc giả,” ông Baquet khẳng định.
(Farah Nayeri/Nytimes)