Nguyên nhân cái chết là viêm phổi, theo lời con riêng của ông, Jamie Scott-Long. Ông Burns sinh sống tại Cambridge.

Trong 40 năm làm việc tại The Times, ông Burns từng đưa tin từ một loạt văn phòng thường trú đáng chú ý, bao gồm tại Nam Phi, Liên Xô, Canada, Bosnia và Herzegovina, Ấn Độ, Afghanistan, Pakistan, Iraq và London. Xen giữa những giai đoạn tác nghiệp liên tục, ông cũng có thời gian học tập tại các trường đại học danh tiếng như Harvard và Cambridge — nơi ông nhiều lần sinh sống trong và sau những thập niên làm việc cho The Times.

Với mái tóc xoăn rối đặc trưng bao quanh khuôn mặt có sống mũi cao và bộ râu, ông Burns từng được mô tả trong một bản ghi nhớ nội bộ của tòa soạn là “người lính cứu hỏa hoàn hảo của Ban Đối ngoại” — một cách gọi dành cho những phóng viên luôn được điều động nhanh chóng tới các điểm nóng trên thế giới và làm việc với tốc độ cao ngay khi đến nơi.

Có vẻ như ông không phản đối nhận xét đó. Từ năm 2003 đến 2015, ông mang danh hiệu hiếm có là trưởng phóng viên đối ngoại.

Trong các bài viết của mình, ông Burns thể hiện khả năng tinh tế trong việc nắm bắt cả dòng chảy rộng lớn của lịch sử lẫn những chi tiết sống động của hiện tại. Chẳng hạn, một bài viết năm 1992 mở đầu bằng hình ảnh nghệ sĩ cello Vedran Smailovic đang chơi bản Adagio in G Minor của Albinoni dưới làn pháo kích giữa những con phố đổ nát của Sarajevo — thủ đô bị bao vây của Bosnia và Herzegovina — để tưởng niệm những người đã chết của thành phố.

Bài báo sau đó nhắc lại lịch sử quốc tế của Sarajevo từ khi được thành lập vào thế kỷ 15. Đến năm 1992, ông Burns viết, nơi đây đã trở thành “một vùng đất hoang tàn của những nhà thờ Hồi giáo, nhà thờ Thiên Chúa và bảo tàng bị tàn phá; của những tòa nhà văn phòng, khách sạn và sân vận động bị thiêu rụi; của bệnh viện, trường âm nhạc và thư viện bị xuyên thủng bởi tên lửa, đạn cối và pháo binh”.

Ông thường viết vào đêm muộn, khi hạn chót của tòa soạn ở New York đang đến gần. Khi nhà lãnh đạo Liên Xô Leonid I. Brezhnev qua đời năm 1982, tin tức được công bố vào cuối buổi sáng tại Moscow — sớm hơn New York tám giờ — giúp The Times kịp phát hành 140.000 bản báo trong ngày với tin lớn về cái chết của ông Brezhnev.

Là một con người phức tạp và giàu tính suy tưởng, với những câu chuyện kể được truyền đạt bằng phong cách kể chuyện đầy cuốn hút, ông Burns thường gây tranh cãi với chính quyền các nước nơi ông làm việc, với một số đồng nghiệp, cũng như với các biên tập viên phải chờ đợi những phản hồi muộn vào ban đêm của ông trước các đề xuất chỉnh sửa.

Ông phản đối mạnh mẽ điều mà ông coi là sự trung thành mù quáng với các hệ tư tưởng do những chế độ độc tài nuôi dưỡng. Ông cũng thừa nhận rằng — “không ít lần” — chính ông đã được các biên tập viên cứu khỏi “sự thái quá của niềm đam mê, bằng những nét bút xanh nghiêm khắc nhưng cần thiết”.

Theo các biên tập viên của ông, “John Burns là chính mình nhất khi ông vô hình — toàn bộ sức mạnh tài năng và cá tính của ông được bộc lộ trong những bản tin vô song gửi về từ khắp thế giới, và thậm chí còn rõ nét hơn trong các bản ghi nhớ đặc trưng của ông,” Susan Chira, cựu biên tập viên đối ngoại của The Times, viết năm 2015 nhân dịp ông nghỉ hưu.

“Đó là những tác phẩm nghệ thuật bậc thầy về ngôn từ, hùng biện và khéo léo — vừa lập luận để bài viết được lên trang nhất, vừa miêu tả hoàn cảnh khắc nghiệt của quá trình tác nghiệp, vừa giải thích vì sao ông không thể và không nên làm một số việc mà các biên tập viên yêu cầu, đồng thời xin lỗi vì những bài viết văn chương tao nhã luôn đến New York muộn khi hạn chót đã trôi qua.”

Bị bắt tại Trung Quốc

Được cử tới Trung Quốc vào thập niên 1980, vài năm sau khi gia nhập The Times từ tờ Toronto Globe and Mail năm 1975, ông Burns đã thực hiện một chuyến đi bằng xe máy dài 1.000 dặm vào vùng nội địa — nơi người nước ngoài không được phép đến.

Ông bị bắt giữ, bị buộc tội gián điệp — một cáo buộc mà ông chế giễu và sau đó bị hủy bỏ — và cuối cùng bị trục xuất.

Sau cuộc xâm lược Iraq năm 2003, ông trở thành trưởng văn phòng của The Times tại Baghdad. Nhiệm kỳ của ông tại đây đã truyền cảm hứng cho một bài viết dài trên Vanity Fair, mô tả những cạnh tranh cá nhân, rối loạn và chia rẽ trong nội bộ. Cả bạn bè lẫn người bất đồng đều bày tỏ quan điểm về ông với cảm xúc mạnh mẽ.

Trong nhiều thập niên, ông Burns luôn có sự đồng hành của Jane Scott-Long, người vợ thứ hai, vốn cũng nổi tiếng với khả năng tổ chức hậu cần và sáng tạo trong việc xây dựng và vận hành các văn phòng chiến trường của The Times.

Tại Baghdad, bà được ghi nhận đã biến một cơ sở báo chí xuống cấp và thiếu an toàn thành một nơi trú ẩn kiên cố, được bảo vệ bằng các bức tường chống nổ kiểu quân sự và một đội vệ sĩ đông đảo; nơi này còn có những tiện nghi như bể bơi nhỏ và máy pha cà phê hiện đại.

“Nếu có giải Pulitzer dành cho việc tạo điều kiện cho nền báo chí vĩ đại,” Bill Keller, cựu tổng biên tập điều hành của The Times, từng được trích dẫn trong một chuyên mục Times Insider về bà Scott-Long, “Jane sẽ là ứng viên đầu tiên của tôi.”

Bà qua đời năm 2017. Trong những năm cuối đời, bạn bè nhận thấy ông Burns trở nên ngày càng khép kín — một sự thay đổi so với tính cách trước kia vốn rất cởi mở và hòa đồng.

Xuất thân trong gia đình quân nhân

John Fisher Burns sinh ngày 4 tháng 10 năm 1944 tại Nottingham, Anh. Cha ông, Robert John Barrow Burns, là một sĩ quan cấp cao và phi công của Không quân Hoàng gia, người Nam Phi. Mẹ ông, Dorothy (Fisher) Burns, là y tá thời chiến và sau đó theo chồng trong nhiều nhiệm vụ quân sự hậu chiến tại Tây Đức và các quốc gia khác. Ông có ba chị em gái.

Ông học tại các trường nội trú ở Anh, bao gồm trường Stowe danh tiếng, trước khi gia đình chuyển đến Canada. Tại đây ông học khoa học chính trị và kinh tế tại Đại học McGill ở Montreal.

Công việc báo chí đầu tiên của ông là tại Toronto, cho tờ The Globe and Mail, nơi cử ông đến thủ đô Trung Quốc khi đó còn gọi là Bắc Kinh (Peking) vào năm 1971.

Năm 1972, ông kết hôn với Jane Pequegnat, sau này ly hôn. Năm 1975, ông gia nhập The New York Times với vai trò phóng viên tại bàn tin đô thị ở New York.

Năm 1976, khi xảy ra cuộc nổi dậy Soweto — khi học sinh da đen xuống đường phản đối việc sử dụng tiếng Afrikaans làm ngôn ngữ giảng dạy trong hệ thống trường học phân biệt chủng tộc của chế độ apartheid — ông Burns trở thành trưởng văn phòng của The Times tại Johannesburg.

Từ Nam Phi, ông thường xuyên tới Zimbabwe trước khi nước này giành độc lập để đưa tin về cuộc xung đột diễn ra chủ yếu tại các vùng rừng rậm xa xôi. Chính tại đây ông gặp bà Scott-Long.

Những giải thưởng và sự nghiệp quốc tế

Trong thời gian làm việc tại Nam Phi, ông Burns phỏng vấn Steve Biko, lãnh đạo phong trào Ý thức da đen, và dự đoán tư tưởng của ông này sẽ có ảnh hưởng sâu sắc tới tương lai đất nước. Sau đó ông tiếp tục đưa tin về cái chết của Biko trong khi bị giam giữ.

Năm 1990, ông quay lại Nam Phi để đưa tin về việc Nelson Mandela được trả tự do sau 27 năm tù.

Từ năm 1981 đến 1984, ông là trưởng văn phòng Moscow. Sau đó ông làm việc tại Trung Quốc (1984–1987) và Toronto (1987–1991).

Sau khi Bức tường Berlin sụp đổ năm 1989 và Liên Xô tan rã, cục diện địa chính trị thay đổi sâu sắc, buộc các phóng viên phải hoạt động trong một thế giới ít dự đoán hơn và nguy hiểm hơn so với thời Chiến tranh Lạnh.

Đầu thập niên 1990, khi làm việc tại Balkan, ông giành giải Pulitzer đầu tiên năm 1993 cho loạt bài về cuộc chiến Bosnia — cuộc xung đột gây ra những vụ đổ máu sắc tộc tồi tệ nhất ở châu Âu kể từ Thế chiến II.

Khi làm trưởng văn phòng của The Times tại New Delhi (1994–1998), ông giành giải Pulitzer thứ hai cho loạt bài năm 1997 từ Afghanistan. Ban giám khảo ca ngợi “sự đưa tin dũng cảm và sâu sắc của ông về chế độ khắc nghiệt mà Taliban áp đặt lên Afghanistan.”

Ông cũng giành hai giải George Polk, năm 1996 cho các bài viết về Afghanistan và năm 1978 cho loạt bài về châu Phi cùng hai phóng viên khác của The Times.

Sau các sự kiện dẫn đến và định hình thế giới sau vụ khủng bố ngày 11 tháng 9, ông trở thành phóng viên đầu tiên của tờ báo chuyên trách các vấn đề Hồi giáo, trong đó có việc đưa tin về vụ tấn công tàu chiến USS Cole năm 2000 tại Yemen.

“Tiêu chuẩn vàng” của nghề báo

Năm 2003, khi Mỹ và Anh xâm lược Iraq và lật đổ Saddam Hussein, ông Burns quay trở lại Baghdad và làm trưởng văn phòng từ năm 2004 đến 2007.

Dù rất trân trọng vị trí của mình tại The Times, ông cũng say mê theo dõi những biến động nội bộ của tòa soạn — từ chính trị nội bộ đến các cá tính khác nhau — và luôn bám sát điều ông xem là những khát vọng cao nhất của báo chí hiện đại.

Khi rời The Times năm 2015, ông nhắc lại một câu nói của cựu tổng biên tập điều hành A.M. Rosenthal rằng bản chất của nghề báo tại tờ báo này là “giữ cho tờ báo luôn ngay thẳng.”

Ông viết:

“Cam kết về sự công bằng và cân bằng, cũng như việc tránh chấp nhận những chân lý thông thường khi việc đưa tin của chúng ta dẫn tới những hướng bất ngờ, đã là tiêu chuẩn vàng của chúng ta — dù tôi, cũng như nhiều phóng viên khác, chắc chắn đôi khi đã không đạt được điều đó khi cảm xúc của bản thân và của những người xung quanh dâng cao.”

Ông cũng bày tỏ sự không đồng tình với một số nhà báo trẻ của thế hệ mới, những người cho rằng nghề báo là một sứ mệnh mang tính cứu thế nhằm tạo ra một thế giới tốt đẹp hơn.

“Trong thời đại của chúng ta, việc các phóng viên trẻ nói rằng mục tiêu đạo đức của họ — thậm chí là lý do họ chọn nghề — là để tạo ra một thế giới tốt đẹp hơn đã trở nên phổ biến,” ông viết.

“Đó là một điều đẹp đẽ, nhưng cũng có thể nuôi dưỡng một tâm thế truyền giáo — thậm chí là sự tự mãn — khiến người ta dễ bỏ qua những sự thật bất tiện để phục vụ cho lợi ích của người khác.”

(Alan Cowell/Nytimes)

Cùng năm đó, một cuốn sách ít được biết đến của một tác giả tên Samuel Smiles cũng được xuất bản. Cuốn sách này bị đánh giá là nhàm chán, viết dở và bị chỉ trích nặng nề: có người cho rằng những cuốn sách kiểu này là “ngu ngốc nhất từng biết đến”. Tuy nhiên, độc giả lại yêu thích nó. Nó đã bán chạy hơn sách của Darwin, phổ biến một thuật ngữ mới và đồng thời thay đổi ngành xuất bản mãi mãi.

Cuốn sách đó có tên là “Self help - Tự lực ” và mục tiêu của nó rất đơn giản: dạy độc giả rằng “với Ý chí, con người có thể làm được mọi thứ”.

Samuel Smiles sinh ngày 23/12/1812 ở Berwickshire, Scotland. Ngoài tác phẩm giáo huấn nổi tiếng nhất của mình là Self help, ông còn viết các cuốn sách khác cùng dòng là: Nhân cách (1871); Tiết kiệm (1875) và Bổn phận (1880). Những cuốn sách này đều tôn vinh các giá trị cơ bản của thời Victoria ( giai đoạn trong lịch sử Anh từ khoảng năm 1820 đến năm 1914) gắn liền với “phúc âm của công việc”.

Sinh ra trong gia đình có 11 anh em, mồ côi cha từ năm 1832, từ nhỏ Smiles đã học được ý nghĩa của sự tự lập. Tốt nghiệp ngành y tại Edinburgh, nhưng ông đã sớm từ bỏ nghề bác sĩ để theo nghiệp báo chí, chuyển đến Leeds, nơi ông làm biên tập cho Leeds Times - một tờ báo tiến bộ và ủng hộ cải cách, từ năm 1838 đến năm 1842.

Chủ nghĩa cấp tiến mà Samuel Smiles theo đuổi là ứng dụng thực tế từ học thuyết của các nhà triết học thực dụng (“những người cấp tiến triết học”) Jeremy Bentham và James Mill .

Smiles là người ủng hộ nhiệt thành cho sự tiến bộ vật chất dựa trên doanh nghiệp cá nhân và thương mại tự do . Từ năm 1845 đến năm 1866, ông tham gia vào công tác quản lý đường sắt, và năm 1857, ông xuất bản một cuốn tiểu sử về nhà phát minh và người sáng lập ra ngành đường sắt, George Stephenson . Sau đó, ông cho ra mắt cuốn Self-help, là kết quả của loạt bài giảng về sự tự hoàn thiện dành cho những người đàn ông trẻ tuổi ở Leeds.

250.000 bản của cuốn sách đã được bán ra vào cuối thế kỷ và được dịch rộng rãi. Smiles còn viết nhiều cuốn sách khác, bao gồm Cuộc sống của các kỹ sư (3 tập, 1861 – 1862; 5 tập, ấn bản mở rộng, 1874); một nghiên cứu tiên phong về lịch sử kinh tế; và một cuốn Tự truyện (biên tập bởi T. Mackay, 1905).

Ông mất ngày 16/4/1904 tại London (Anh).

Thể loại sách self help phát triển mạnh mẽ bất chấp tranh cãi

Một điều chắc chắn là thể loại sách mà Samuel Smiles đặt nền móng đã giúp bán thêm nhiều sách: năm ngoái, theo số liệu từ Nielsen BookData, 3% tổng số sách bán ra tại Anh là sách self help.

Từ khi con người tồn tại, họ đã cần sự giúp đỡ - và sách luôn cung cấp điều đó. Vào thế kỷ 17, những cuốn sách với chủ đề cụ thể đã xuất hiện với các lời khuyên quan trọng như “Râu có chiều dài đáng sợ” và “Xì mũi”. Đây là một số mô típ đặc trưng của sách self-help đã xuất hiện từ trước khi thuật ngữ này được định hình.

Giống như cuốn sách bán chạy thời hiện đại “Thói quen nguyên tử” của James Clear, giải thích về “Bốn nguyên tắc thay đổi hành vi” giúp người ta duy trì thói quen hàng ngày “Giữ động lực trong cuộc sống và công việc” và tránh những suy nghĩ tiêu cực, một cuốn cẩm nang Thanh giáo thế kỷ 18 khuyến khích độc giả hàng ngày suy ngẫm về cái chết cận kề. Hãy tưởng tượng, nó viết, “hơi thở của ngươi yếu dần, cổ họng ngươi phát ra tiếng lạch cạch, đôi tay ngươi đẫm mồ hôi lạnh”. Điều này chắc chắn giúp giữ động lực, nếu không phải để tránh những suy nghĩ tiêu cực.

Thể loại sách self help thực sự phát triển mạnh mẽ trong cuộc Cách mạng Công nghiệp. Trong thời kỳ trung cổ, con người có thể đánh giá giá trị bản thân qua vị trí của họ trong gia đình hoặc làng xã. Khi dân số thành thị ngày càng tăng, họ nhận thấy mình đang ở trong một “thị trường của bản ngã” nơi con người “mua sắm bạn bè, đối tác kinh doanh và bạn đời”, Joseph Henrich, giáo sư sinh học tiến hóa tại Đại học Harvard, cho biết.

Trong thế giới “cá nhân hóa” này, bạn cần phải trau dồi một cái tôi độc đáo để khiến mình trở nên hấp dẫn hơn đối với người khác. Điều đó đồng nghĩa với việc không chỉ cải thiện bản thân mà còn phải tìm thời gian để làm điều đó. Những người trong giai đoạn này trở nên “ám ảnh với việc sử dụng thời gian hiệu quả”.

Cuốn “Self-help” của Smiles là một ví dụ điển hình. Nó truyền tải một thông điệp vừa giải phóng vừa đè nặng rằng với nỗ lực, “bất kỳ người đàn ông nào cũng có thể làm được những gì người khác đã làm”. Để chứng minh điều này, cuốn sách dài hơn 400 trang kể về những con người đầy kỷ luật, chỉ ngủ 4 tiếng một đêm, làm việc 16 tiếng mỗi ngày, chọn lao động cải thiện bản thân thay vì “cuộc sống trụy lạc” và đạt được thành công đáng ghen tị.

Người đọc sẽ học được cách Galileo sau 50 năm làm việc đã phát minh ra con lắc của mình; cách James Watt nghĩ ra động cơ hơi nước sau chỉ 10 năm; và cách Robert Peel sau khi yêu con gái 7 tuổi của chủ nhà đã tuyên bố rằng sẽ cưới cô bé, đợi mười năm rồi mới làm điều đó. (Có vẻ việc làm quen với trẻ vị thành niên không bị coi là “cuộc sống trụy lạc”.)

Khi thể loại này phát triển, các tuyên bố của nó cũng tăng lên. Một lý do mà sách self help bị coi thường, theo Oliver Burkeman, tác giả của cuốn sách quản lý thời gian “Bốn nghìn tuần”, là vì có rất nhiều thứ “không đáng tin cậy” ngoài kia, từ những ý tưởng thiếu suy nghĩ đến “lừa đảo hoàn toàn”. Một số tiêu đề như “Sống khỏe cả đời” đưa ra những lời khuyên về những điều hiếm khi được coi là vấn đề. Những cuốn khác như “Suy nghĩ và làm giàu” và “Tôi bị viêm ruột thừa và tự chữa khỏi” lại gây ra sự hoài nghi.

Dù những tuyên bố của sách self help có đúng hay không, những cuốn sách này cũng phản ánh những lo âu của con người. Thể loại này là nơi nỗi lo âu được sắp xếp theo bảng chữ cái và số hóa. Nếu tra dưới chữ “A” trong danh sách các sách self-help của Mỹ vào thế kỷ 19 và 20, bạn sẽ thấy có 77 cuốn về “Vị thành niên”, 17 cuốn về “Lão hóa” và 13 cuốn về “Nghiện rượu”. Chữ “L” có các cuốn sách về “Cô đơn” (6 cuốn), “Tình yêu” (63 cuốn) và - đáng ngạc nhiên và có lẽ không liên quan - “Gia súc”.

Đôi khi, danh sách này giống như một bộ phim hài, đôi lúc lại như một bi kịch. Sau cuốn “Khả năng yêu” và “Những cuộc phiêu lưu trong tình trạng khỏa thân” là cuốn sách ảm đạm hơn “Lời khuyên cho người cô đơn, thất vọng và bối rối”.

Những cuốn sách này “phản ánh những nỗi sợ và lo âu” của thời đại, Jessica Lamb-Shapiro, tác giả của cuốn sách về thể loại này, “Vùng đất hứa”, cho biết. Ví dụ, sau cuộc Đại khủng hoảng, các cuốn sách về cách kiếm tiền bùng nổ, dù việc chúng có giúp độc giả thành công hay không vẫn còn là điều không rõ ràng.

Nếu bạn tin Marcus Aurelius, điều đó chẳng mấy quan trọng. Tài sản, tham vọng và thành tựu, ông viết, đều vô nghĩa: chúng ta chỉ ở đây trong chốc lát trước khi bước vào “vực thẳm của sự vĩnh cửu”.

Có lẽ có những cách tốt để dành thời gian hơn là đọc sách self help.

(The Economist)

Sau khi tốt nghiệp đại học năm 1993, cô bắt đầu sự nghiệp văn chương của mình với tư cách là một nhà thơ, bằng cách xuất bản bốn bài thơ trên ấn bản mùa đông của tạp chí văn học hàng quý “Văn học và Xã hội”. Đây là giai đoạn cô làm phóng viên cho một tạp chí văn hóa.

Năm sau, truyện ngắn “Red Anchor” của cô giành chiến thắng trong một cuộc thi văn học do tờ báo Seoul Shinmun tổ chức.

Cô đã nhanh chóng khẳng định mình là một trong những tiểu thuyết gia đáng chú ý nhất trong giới văn học Hàn Quốc, xuất bản nhiều tập tiểu thuyết và tiểu thuyết dài, chẳng hạn như “Yeosu”, “The Fruit of My Woman”, “Your Cold Hands”, “Black Deer”, “The Wind is Blowing” và “Greek Lessons”.

Ngoài tiểu thuyết, Han còn tham gia vào nhiều hoạt động văn học khác nhau, bao gồm thơ ca và văn học thiếu nhi. Cô đã xuất bản một tập thơ có tựa đề “Tôi cất buổi tối vào ngăn kéo” cùng nhiều sách thiếu nhi, chẳng hạn như “Tên tôi là hoa hướng dương” và “Hộp nước mắt”.

Năm 2016, cô trở nên nổi tiếng khi giành Giải thưởng quốc tế Man Booker cho tác phẩm hư cấu “The Vegetarian”. Câu chuyện ban đầu được đăng nhiều kỳ trên tạp chí phát hành hàng quý “Creation and Criticism” vào năm 2004, và được xuất bản thành sách tại Hàn Quốc ba năm sau đó.

Từ năm 2007 đến năm 2018, bà đã dạy viết tiểu thuyết cho những nhà văn đầy tham vọng tại Học viện Nghệ thuật Seoul. Những người theo học mô tả bà là “một giáo sư thu hút sinh viên bằng sự nhạy cảm và sức lôi cuốn của mình”.

Han cũng nổi tiếng vì xuất thân trong gia đình có truyền thống văn chương.

Cha bà là Han Seung-won, một tác giả nổi tiếng với các tác phẩm như “Aje aje bara-aje,” “Chusa” và “The Life of Dasan.” Ông Han vẫn là một nhà văn lão luyện ở tuổi 85. Ông đã xuất bản tiểu thuyết tự truyện có tựa đề “The Path of Humans” vào đầu năm 2024.

Hai cha con nhà Han đã đạt được thành tích đáng chú ý khi trở thành cặp cha con đầu tiên giành Giải thưởng Văn học Yi Sang, một trong những giải thưởng tiểu thuyết danh giá nhất của Hàn Quốc.

Anh trai của Han Kang, Han Dong-rim, cũng là một tiểu thuyết gia.

Tác phẩm gần đây nhất của Han Kang là “We Do Not Part” (2021), khắc họa thảm kịch của vụ thảm sát thường dân năm 1948 trên đảo Jeju, miền nam Hàn Quốc theo góc nhìn của ba người phụ nữ. Cuốn tiểu thuyết đã mang về cho cô giải thưởng Prix Medicis cho văn học nước ngoài, một trong bốn giải thưởng văn học lớn của Pháp, vào năm ngoái và Giải thưởng Emile Guimet cho Văn học châu Á, cũng là một giải thưởng của Pháp, vào tháng 3 năm nay.

Trong một cuộc họp báo được tổ chức vào tháng 11/2023, Han tiết lộ rằng cô đã mất 7 năm để hoàn thành câu chuyện. “Khi tôi viết tác phẩm của mình, đó là khoảnh khắc hạnh phúc nhất đối với tôi”, cô nói.

Vì các tiểu thuyết gần đây của cô, từ “Human Acts” đến “We Do Not Part”, chủ yếu nói về bóng tối và vết thương trong lịch sử hiện đại của Hàn Quốc, Han cũng cho biết bà muốn chuyển sang những câu chuyện tươi sáng và ấm áp hơn.

“Tôi đã quá chán ngán cái lạnh rồi, vì tuyết rơi nhiều quá trong ‘We Do Not Part’. Tôi mong mùa xuân đến”, cô nói thêm.

(Yonhap)

Giải Nobel Văn chương năm 2024 được trao cho Han Kang “vì văn xuôi đầy chất thơ mãnh liệt của bà, đối mặt với những chấn thương lịch sử và phơi bày sự mong manh của cuộc sống con người” - Ủy ban Nobel.

Khi Puzo viết “Bố già” vào cuối những năm 1960, ông đã làm điều đó một cách miễn cưỡng. Hai cuốn tiểu thuyết đầu tiên của ông đã nhận được những đánh giá tích cực nhưng chỉ mang lại cho ông tổng cộng 6.500 đô la. Ở tuổi 45 và đang mắc nợ, ông nghĩ rằng cuộc đời mình đang đi xuống nhanh chóng với tư cách là một nhà văn.

Nhưng ông có một số câu chuyện yêu thích để kể về Mafia, và vì tiền, ông quyết định viết một cuốn sách về những người Mỹ gốc Ý trong các băng nhóm tội phạm có tổ chức. Theo lời kể của tác giả, ông đã nhận được rất ít sự khuyến khích từ các nhà xuất bản và chỉ nhận được khoản ứng trước 5.000 đô la. Tất cả đều không biết rằng khi cuốn sách được xuất bản vào năm 1969, nó đã trở thành một trong những thành công phi thường nhất trong lịch sử văn học và điện ảnh.

Cuốn tiểu thuyết này là cuốn sách bán chạy nhất số 1 tại Hoa Kỳ và nằm trong danh sách bán chạy nhất của tờ New York Times trong 67 tuần. Đây cũng là cuốn tiểu thuyết phổ biến nhất ở Anh, Pháp, Đức và các quốc gia khác.

Sau đó, thành công tăng gấp ba lần khi Francis Coppola dựng phim. Với kịch bản của ông Puzo và ông Coppola, bộ phim đã tạo dựng được danh tiếng (cho đạo diễn, biên kịch và nhiều ngôi sao), kiếm được hàng triệu đô la, giành giải thưởng Viện hàn lâm cho các biên kịch, cùng nhiều giải khác, và trở thành bộ phim được trích dẫn nhiều nhất thời bấy giờ, với những cụm từ như ‘’một lời đề nghị mà ông không thể từ chối’‘ đi vào từ điển của người Mỹ.

Bộ phim đã vượt qua cuốn sách về mức độ phổ biến và sự đánh giá cao. Khi ra mắt vào năm 1972, Vincent Canby, trong bài đánh giá của mình trên tờ The New York Times, đã gọi đây là “một trong những biên niên sử tàn bạo và cảm động nhất về cuộc sống của người Mỹ từng được thiết kế trong giới hạn của giải trí đại chúng”.

Dẫn đầu bởi Marlon Brando trong vai Don Vito Corleone gia trưởng và Al Pacino trong vai người con trai Michael, người cuối cùng nắm quyền kiểm soát công việc kinh doanh của gia đình, gia đình Corleone đã vươn đến vị trí mà xã hội tôn trọng. Đây không chỉ là một bộ phim bi kịch xã hội đen; đó là bức chân dung toàn cảnh về một gia đình tận tụy với ý thức về giá trị của riêng mình cũng như bạo lực. Nó cũng là một lời bình luận về lòng tham trong xã hội tư bản.

Có lẽ khía cạnh đáng kinh ngạc nhất trong thành công của bộ phim là nó được lặp lại nhiều lần, vì ‘’Bố già’‘ đã tạo ra ‘’Bố già, Phần II’‘ (1974) và ‘’Bố già, Phần III’‘ (1990), cả hai đều được dựng từ kịch bản của ông Puzo và ông Coppola. Vào vai nhiều thành viên khác nhau của gia đình Corleone, các diễn viên Brando, Pacino và Robert De Niro đã có những màn trình diễn đáng nhớ nhất trên màn ảnh, cũng như Robert Duvall, James Caan và Diane Keaton trong các vai khác.

Khi gia đình Corleone bước vào ngôi đền huyền thoại, họ bị bao quanh bởi những mâu thuẫn. Họ là nhân vật phản diện hay anh hùng hay là sự kết hợp của cả hai? Don Vito Corleone và các con trai của ông đã bị sợ hãi và cả được ngưỡng mộ. Với sự giúp đỡ của ông Coppola, ông Puzo đã nhân cách hóa những con người mà trong các hình thức hư cấu và điện ảnh khác thường bị lên án và chửi rủa. Gia đình Corleone, trước hết, là một gia đình, và có một mối liên kết kéo dài qua các phần tiếp theo khi ngày càng nhiều người trên khắp thế giới bị câu chuyện của họ chạm đến.

Những tên gangster nghĩ rằng Puzo biết rõ thế giới tội phạm

Vì những hiểu biết sâu sắc về tội phạm và gia đình tội phạm của ông Puzo, người ta cho rằng ông đã viết từ kinh nghiệm trực tiếp. Nhưng một trong những điều kỳ lạ trong sự nghiệp của tác giả này là khi nói đến Mafia, ông thực sự là người ngoài cuộc. Như ông đã viết vào năm 1972 trong ‘’The Godfather Papers and Other Writings’‘, ‘’tôi xấu hổ khi thừa nhận rằng tôi đã viết ‘The Godfather’ hoàn toàn từ nghiên cứu. Tôi chưa bao giờ gặp một tên gangster thực sự. Tôi biết khá rõ về thế giới cờ bạc, nhưng chỉ thế thôi”.

Sau khi cuốn sách được xuất bản, ông đã được giới thiệu với một số tay gangster mà ông nói rằng “họ từ chối tin là tôi chưa bao giờ tham gia vào các hoạt động tội phạm”. Ông nói thêm, “Nhưng tất cả bọn họ đều yêu thích cuốn sách”. Và sau đó, họ cũng yêu thích bộ phim, mặc dù tác giả đôi khi nhận được than phiền rằng “Bố già” không hay đối với người Mỹ gốc Ý.

‘’Tôi ước mình đã viết hay hơn,’‘ ông nói. Puzo thích cuốn tiểu thuyết thứ hai của mình, ‘’The Fortunate Pilgrim,’‘ một cuốn tự truyện về gia đình người Mỹ gốc Ý nhập cư ở New York. Nhưng không thể phủ nhận rằng ‘’Bố già’‘ và gia đình Corleone đã thay đổi cuộc đời của tác giả và khiến ông trở thành một trong những tiểu thuyết gia nổi tiếng và giàu có nhất.

Mario Puzo sinh ra tại Hell’s Kitchen ở phía tây Manhattan. Cha mẹ ông là những người nhập cư Mỹ gốc Ý nghèo từ Naples (không phải từ Sicily như gia đình Corleone). Cha ông, một công nhân làm việc tại tuyến đường sắt Trung tâm New York, đã bỏ rơi gia đình khi Mario 12 tuổi, để lại vợ ông, Maria, nuôi bảy đứa con.

Tất nhiên là có những băng đảng trên đường phố New York, nhưng suốt tuổi thơ của mình, ông Puzo đã tránh xa chúng. Như ông nhớ lại sau này, mẹ ông thường bảo ông ở nhà vì “những điều tồi tệ chỉ xảy ra với con khi con ở bên ngoài đường phố”.

Trong lời tựa cho cuốn tiểu thuyết thứ hai của mình, ‘’The Fortunate Pilgrim’‘, ông Puzo nói rằng mẹ ông là hình mẫu cho Don Corleone, Bố già (nhân vật do Brando thủ vai và De Niro thủ vai). ‘’Mỗi khi Bố già mở miệng,’‘ ông viết, ‘’trong tâm trí tôi, tôi nghe thấy giọng nói của mẹ tôi.’‘ Ông nói rằng ‘’The Fortunate Pilgrim’‘ bắt đầu như một cuốn sách về chính ông nhưng đã bị nhân vật Lucia Santa chiếm mất vị trí - nhân vật dựa trên nguyên mẫu là mẹ của ông. ‘’Mẹ tôi là một người phụ nữ tuyệt vời, nhưng là một người khá tàn nhẫn’‘, ông chia sẻ.

Trong bộ phim truyền hình chuyển thể năm 1988 mang tên ‘’The Fortunate Pilgrim’‘, nhân vật Lucia Santa do Sophia Loren thủ vai.

Mario Puzo bắt đầu sự nghiệp viết lách ở thời phổ thông

Ông Puzo bắt đầu viết truyện khi còn học trung học và mơ ước theo đuổi sự nghiệp viết lách, nhưng khi còn trẻ, cùng với cha mình, ông đã làm việc cho Đường sắt trung tâm New York. Sau khi phục vụ trong quân đội ở Thế chiến II, ông theo học tại Cao đẳng New York và bắt đầu viết truyện ngắn.

Cùng thời điểm đó, ông Puzo đang viết cuốn tiểu thuyết đầu tay của mình, ‘’Dark Arena.’‘ Xuất bản năm 1955, tác phẩm kể về một cựu chiến binh Mỹ của Thế chiến II trở về Đức để tìm người tình cũ. Chín năm sau, ông xuất bản ‘’The Fortunate Pilgrim.’‘ Một nhà phê bình trong The New York Times Book Review gọi cuốn sách này là ‘’một tác phẩm kinh điển nhỏ’‘.

Năm 1960, Bruce Jay Friedman - một tiểu thuyết gia, nhà biên kịch, nhà viết kịch và diễn viên người Mỹ, thuê Puzo làm trợ lý biên tập cho một nhóm tạp chí dành cho nam giới (Male, Men, v.v.). Ông Puzo đã viết những câu chuyện hành động, nhiều câu chuyện trong số đó là phiên bản về các trận chiến trong Thế chiến thứ II.

Trong ký ức của Friedman, những gì liên quan đến Puzo đều có hai chữ “kích thước”. Đó là “kích thước” sự thèm ăn và đọc sách. “Tôi có một bức ảnh ông ấy ngồi trên ghế với không chỉ một mà là sáu tập sách trên đùi, làm ướt ngón tay và “nếm thử” từng tập’‘, ông Friedman nhớ lại, chia sẻ thêm về kích thước tiếng cười của ông Puzo, “luôn tràn đầy sự ngạc nhiên trước một số hành vi kỳ quặc của con người”.

Để nuôi sống bản thân và gia đình (vợ và năm đứa con) với tư cách là một nhà văn tự do, ông Puzo bắt đầu viết “Bố già”. Khi bản quyền sách bìa mềm bất ngờ được bán với giá 410.000 đô la, ông đã gọi điện cho mẹ mình. Bà hiểu lầm và nghĩ rằng ông nói là 40.000 đô la. Ông đã nói với bà 3 lần con số thực tế, và sau đó bà nói, “Đừng nói với ai cả”. Trước đó, mẹ ông đã hoài nghi về tác phẩm của ông. Sau “Bố già”, bà gọi ông là “một nhà thơ”.

Trong khi viết kịch bản cho bộ phim ‘’Bố già’‘ cùng với ông Coppola và giành được hai giải thưởng Viện hàn lâm, ông Puzo cũng là biên kịch cho các bộ phim khác (bao gồm ‘’Earthquake,’‘ ‘’Superman,’‘ ‘’Superman II’‘ và ‘’The Cotton Club’‘) và tiếp tục sự nghiệp của mình với tư cách là một tiểu thuyết gia.

Ông đã viết ‘’Fools Die’‘ vào năm 1978 (về cờ bạc ở Las Vegas) và bán bản quyền sách bìa mềm với giá 2,55 triệu đô la. Sau đó, ông quay lại một số chủ đề trong ‘’Bố già’‘ với ‘’The Sicilian’‘ vào năm 1984. ‘’The Sicilian’‘ được quay bởi Michael Cimino vào năm 1987. ‘’The Fourth K’‘, tiểu thuyết về một người anh em họ của Kennedy trở thành Tổng thống Hoa Kỳ vào thế kỷ tiếp theo. ‘’The Last Don’‘, được xuất bản vào năm 1996, đã được chuyển thể thành một loạt phim truyền hình dài sáu giờ vào năm sau.

Năm 1968, ông mua một ngôi nhà ở Long Island tại Bay Shore, qua nhiều năm đã mở rộng và cải tạo lại ngôi nhà này.

‘Tôi tự cho mình là một người nông dân Ý’

Trong một cuộc phỏng vấn với Camille Paglia trên tờ The Times năm 1997, ông Puzo nói, ‘’Tôi tự coi mình là một người nông dân Ý đang sống thoải mái trên trang trại nhỏ của mình’‘. Bốn trong số năm người con của ông sống gần đó.

Sau khi vợ của ông Puzo, Erika, qua đời năm 1978, y tá của bà, Carol Gino, trở thành bạn đồng hành của ông. Ngoài bà Gino, ông còn có năm người con: Virginia McLauglin, Eugene, Anthony, Joseph, tất cả đều sống ở Long Island, và Dorothy ở Los Angeles; chín người cháu; chị gái, Evelyn Murphy, và anh trai, Antony Cleri.

Trước khi mất (năm 1999), ông đã hoàn thành “Omerta”, một tiểu thuyết mà Random House dự định xuất bản vào mùa hè năm sau. Ông coi cuốn sách này là cuốn thứ ba trong bộ ba tác phẩm Mafia của mình (sau “Bố già” và “Ông trùm cuối cùng”).

Trong cuộc phỏng vấn với Paglia năm 1997, Puzo cho biết ông là “một nhà văn lãng mạn”. Ông cho rằng sự nổi tiếng của “Bố già” là do “sự vỡ mộng với hệ thống tư pháp Hoa Kỳ” cũng như sự khao khát mối quan hệ gia đình chặt chẽ.

“Tôi ghét bạo lực”, cha đẻ của “Bố già” nói.

(Mel Gussow/Nytimes)

Mario Puzo qua đời ngày 2/7/1999 tại nhà riêng ở Bay Shore, New York (Mỹ), hưởng thọ 78 tuổi. Người đại diện của ông, Neil Olson, cho biết nguyên nhân là do suy tim mà không giải thích thêm.

Năm 2013, Paul Salopek, một nhà báo người Mỹ, bắt đầu hành trình đi bộ vòng quanh thế giới. Mục tiêu của ông là tái hiện cuộc di cư đầu tiên của loài Homo sapiens, từ châu Phi qua Trung Đông và châu Á, vượt biển đến Alaska, sau đó đi xuống Tierra del Fuego ở cực nam châu Mỹ, nơi con người đặt chân cuối cùng vào khoảng năm 8000 TCN. Ông gọi đó là hành trình “Ra khỏi Vườn Địa Đàng” (Out of Eden). Ông dự đoán nó sẽ kéo dài bảy năm. Thế nhưng, 11 năm sau, ông vẫn còn đang đi.

Ông Salopek đã vượt qua các sa mạc và dãy núi, các đồng bằng sông và rừng mây, theo các con đường hành hương và tuyến đường thương mại cổ xưa, theo dấu chân của Alexander Đại đế và Mao Trạch Đông. Ông từng bị bắn ở Bờ Tây, bị các tay súng người Kurd chặn lại, bị giam hai ngày và trục xuất khỏi Pakistan, và thường xuyên bị cảnh sát dừng lại đến mức ông lập bản đồ theo dõi các lần “tự do di chuyển” của mình. Ông đã dẫn lạc đà, la và ngựa thồ vượt qua các cồn cát ở Ả Rập và thảo nguyên bất tận của Trung Á. Ông chôn các bình nước cách nhau 25km để băng qua sa mạc Kyzyl-Kum ở Uzbekistan, bị mắc kẹt trong một trận bão tuyết ở dãy Pamir và giúp một người đàn ông bị đá lở cắt cụt chân. “Người đàn ông ấy thật lạc quan, ông ấy còn đùa cợt khi chúng tôi băng bó chân cho ông ấy.”

Ông Salopek thường xuyên dừng lại để viết và khám phá. Ông từng chờ đợi tám tháng ở Georgia để xin thị thực Iran nhưng không thành công, và cuối cùng đã yêu và kết hôn với một nhà làm phim tài liệu. Ông cũng từng bị kẹt hơn một năm ở Myanmar do các quy định phòng chống Covid, sau đó phải rời đi khi chính quyền quân sự bị bao vây trở nên quá nguy hiểm.

Hành trình “Ra khỏi Vườn Địa Đàng” (Out of Eden) nhận được sự hỗ trợ lớn từ National Geographic, tổ chức quản lý trang web của dự án, nơi ông Salopek đăng tải các bài tường thuật của mình. Hiện đã 62 tuổi, cao ráo và gầy gò (”Tóc tôi bạc trắng khi ở Trung Quốc”), ông nói rằng chuyến đi của mình “không phải là một cuộc thám hiểm” mà là một cách chậm lại để thu thập các câu chuyện, “như những hạt cườm trên một sợi dây”.

Trên hành trình 38.000 km, Paul Salopek đưa tin về những câu chuyện chính của thời đại chúng ta - từ biến đổi khí hậu đến đổi mới công nghệ, từ di cư hàng loạt đến sự tồn tại của văn hóa - bằng cách trao tiếng nói cho những người sinh sống ở đó mỗi ngày. Lời nói của anh ấy, cũng như những bức ảnh, video và âm thanh của anh ấy, tạo nên một bản ghi chép toàn cầu về cuộc sống của con người vào đầu thiên niên kỷ mới được kể lại bởi những người dân làng, dân du mục, thương nhân, nông dân, binh lính và nghệ sĩ, những người hiếm khi được đưa tin. Theo cách này, nếu chúng ta chọn cách chậm lại và quan sát cẩn thận, chúng ta cũng có thể khám phá lại thế giới của mình.

Tạp chí The Economist đã cử phóng viên đi cùng ông trên chặng đường ở Nhật Bản.

Chúng tôi bắt đầu từ Fukuoka, một thành phố trên hòn đảo cực nam trong bốn đảo chính của Nhật Bản, lúc 7 giờ sáng thứ Ba. Mặc dù là giữa tháng 9, thời tiết vẫn oi bức. Phóng viên mang theo một ba lô nhỏ, “không quá 5-6kg,” theo lời khuyên của ông Salopek, chứa sổ tay, áo khoác chống mưa, một bộ quần áo thay, hai chiếc quần lót và vật dụng vệ sinh cá nhân tối giản, nhưng không có laptop, đồ trang điểm hay giày dự phòng. Đồng hành với chúng tôi là Koriyama Soichiro, một nhiếp ảnh gia kiêm thông dịch viên, người dẫn chuyện và hướng dẫn viên. Trong bộ trang phục leo núi, chúng tôi nổi bật giữa những người đi làm ăn mặc chỉnh tề.

Ông Salopek sống khổ hạnh; ông hầu như không sở hữu gì ngoài quần áo trên người và các công cụ làm nghề: laptop, điện thoại di động, máy ảnh. Ông không có nhà riêng và rất ít tiền. Dự án Out of Eden là một tổ chức phi lợi nhuận; “lương” của ông được đưa vào tài khoản dự phòng để chi trả chi phí hoạt động. “Chúng tôi thường xuyên thâm hụt.” Phong thái của ông điềm tĩnh, khiêm nhường, gần như thánh thiện, khi ông cúi đầu lắng nghe chăm chú những người ông gặp trên đường. Nhưng sự dịu dàng đó che giấu một ý chí kiên cường. Ông thuộc kiểu người luôn chọn leo cầu thang thay vì đi thang cuốn, bất kể trọng lượng của ba lô, và leo hai bậc một lúc.

Bản năng thích lang thang

Niềm đam mê xê dịch của ông đã được khơi nguồn từ thời thơ ấu. Năm 1968, khi ông mới năm tuổi, cha ông chuyển cả gia đình đến một ngôi làng nhỏ gần Guadalajara, Mexico. Ông và bốn anh chị lớn lên giữa những nông dân nghèo và học tại các trường địa phương. “Cha tôi có phần giống như người cha trong The Mosquito Coast,” ông nói, nhắc đến một tiểu thuyết và bộ phim về một người Mỹ mất niềm tin vào chủ nghĩa tiêu dùng và tìm kiếm một cuộc sống đơn giản hơn ở châu Mỹ Latinh. Sau khi tốt nghiệp Đại học California, ông làm nhiều công việc khác nhau: công nhân nông trại, cao bồi, ngư dân tôm, thợ mỏ vàng. Khi vẫn còn ở độ tuổi 20, ông làm hai công việc tại Roswell, New Mexico, thì bà chủ nhà, một cựu biên tập viên tạp chí, đã thuyết phục một tờ báo địa phương thuê ông làm phóng viên cảnh sát.

Con người ở khắp mọi nơi đều có di truyền và mối bận tâm giống nhau

Ông giành được hai giải Pulitzer. Một giải là nhờ viết về bộ gen người. (”Về cơ bản, tất cả chúng ta đều giống nhau,” ông kết luận.) Giải còn lại là nhờ đưa tin về một cuộc chiến lan rộng ở Congo, nơi các chiến binh tin chắc rằng chúng ta không giống nhau, rằng bộ tộc bên cạnh chính là kẻ thù. Sau một thập kỷ ở châu Phi, ông quyết định thay đổi cách viết về thế giới; tập trung vào những con người bình thường sống xa rời các tiêu đề lớn, nhưng câu chuyện của họ lại làm sáng tỏ các vấn đề lớn lao.

Chúng ta đang đi qua “thời kỳ hoàng kim của di cư”, ông nói. Gần như ở khắp mọi nơi, ông đều thấy con người đang di chuyển. Ông từng vấp phải xương của những người di cư trong sa mạc tại biên giới Ethiopia-Djibouti; gặp những người tị nạn Syria đang hái cà chua ở Jordan; và ghi nhận số lượng người Punjab đã rời khỏi các ngôi làng của họ. Ngày nay, ông chỉ ra rằng cứ bảy người thì có một người sống hoặc làm việc xa nơi họ sinh ra, và “những yếu tố thúc đẩy con người di chuyển vẫn cơ bản giống như từ thời Đồ đá”: tài nguyên khan hiếm, mô hình thời tiết thay đổi, và việc tìm kiếm những vùng đất trù phú hơn.

Các nhà khoa học đã có thể lập bản đồ các tuyến di cư ban đầu thông qua việc nghiên cứu bằng chứng di truyền, cho thấy cách loài người chiếm lĩnh hành tinh sau khi rời khỏi châu Phi khoảng 60.000 đến 90.000 năm trước. Khi diễn thuyết về dự án này, ông Salopek thường nhắc mọi người rằng chúng ta đều có những di truyền và mối bận tâm rất giống nhau: Tại sao tôi không được yêu thương đủ? Tôi ghét sếp của mình! Tôi lo lắng cho con cái mình.

Chúng tôi đi bộ 12-25km mỗi ngày trong cái nóng 35 độ, ngang qua một “cuộc diễu hành” đơn điệu của các đại lý xe hơi, trung tâm mua sắm và tiệm pachinko (máy pinball). Gần như không có cây cối và rất ít bóng râm. Chúng tôi thường xuyên dừng lại để lấy nước từ những máy bán hàng tự động và làm mát trong các cửa hàng tiện lợi. “Tôi cảm giác như đầu mình đang ở trong miệng một con thú,” ông Salopek nói sau vài ngày. Khi phóng viên bị phồng rộp chân, ông đã mua băng cá nhân giúp cô. “Mỗi nền văn hóa đều có cách chữa phồng rộp riêng,” ông nói, “rượu chacha ở Georgia, mỡ lạc đà ở Saudi Arabia.”

Đi bộ cùng ai đó là một trải nghiệm rất thân mật. Bạn sẽ nhanh chóng trở thành bạn bè. Chúng tôi lê bước tiếp, mồ hôi nhễ nhại, cơ thể nhớp nháp. Xe hơi lướt qua, tàu hỏa lướt qua; gần như không có người đi bộ nào khác. Mọi người di chuyển từ chiếc hộp điều hòa này sang chiếc hộp điều hòa khác trong những chiếc xe cũng được điều hòa. Chúng tôi, về nghĩa đen, là những kẻ ngoài cuộc. Cái nóng giữ mọi người ở trong nhà, ngăn cản những cuộc gặp gỡ bất ngờ mà ông Salopek rất thích.

Tại Fukuma, một thị trấn ngủ đông, chúng tôi sắp xếp gặp Tone Shiori, một nhà hoạt động địa phương đang tranh cử thị trưởng (”Tôi là ứng cử viên nữ duy nhất!”), tại một nhà hàng tempura. Cô Tone đầy nhiệt huyết, bày tỏ sự thất vọng về chủ nghĩa bảo thủ của Nhật Bản và tình trạng thiếu phụ nữ tham gia các vị trí công quyền.

“Định kiến đối với phụ nữ là ‘một điều toàn cầu mà chúng ta cùng chia sẻ’,” ông Salopek nhận định. Phụ nữ thường thức dậy sớm để làm việc nhà và đi ngủ muộn. Đàn ông chiếm ưu thế ở các không gian công cộng, sở hữu phần lớn tài sản và bắt nạt vợ mình. Nhiều lần, tại những vùng xa xôi ở Trung Á, một người phụ nữ đã chờ ông Salopek trên con đường bên ngoài làng của cô và kể cho ông, trong nước mắt, về những bất công mà cô phải chịu đựng. Những người phụ nữ như vậy “đã tin tưởng giao phó bí mật của họ cho chúng tôi vì chúng tôi đang rời đi.”

Tại Hàn Quốc, nơi số lượng phụ nữ chưa từng có đang từ chối hôn nhân và sinh con, ông nhận thấy sự kỳ thị phụ nữ một cách hờ hững—cách đàn ông nói về phụ nữ khi ngồi quanh bàn với vài chai bia—là điều khiến ông “choáng ngợp”.

“Rất khó để tìm được bạn đồng hành nữ,” ông Salopek than thở. Ông đã đi bộ cùng hơn 100 người: nhà báo và chiến binh thánh chiến, người chăn lạc đà, nhà sinh học, nhà sử học, nghệ sĩ và một thẩm phán bị sa thải vì tham nhũng. Ở Hàn Quốc, ông từng đi cùng một chuyên gia về ếch. Một số người đồng hành cùng ông vài ngày, những người khác thì hàng tuần liền. Vợ ông gặp ông trên đường, cũng như bạn bè và gia đình. “Đi bộ cùng ai đó là một trải nghiệm rất thân mật,” ông Salopek nói. “Nó mở ra một điều gì đó trong trái tim bạn; bạn sẽ nhanh chóng trở thành bạn bè.”

Qua thời gian, một mạng lưới đã hình thành xung quanh dự án Out of Eden. Ông Salopek khuyến khích các bạn đồng hành chia sẻ câu chuyện của họ trên trang web của dự án. Một số người đã giành được các khoản tài trợ từ National Geographic và các tổ chức khác để thực hiện dự án của riêng mình. Một người bạn đồng hành ở Ả Rập Saudi đã trở thành một người kể chuyện trực tuyến với hàng trăm nghìn người theo dõi; một người đồng hành người Ấn Độ đã thành lập một tổ chức từ thiện để tài trợ cho các hoạt động bảo tồn. Một người phụ nữ ông từng đi cùng đang cố gắng thiết lập một tuyến đường đi bộ quốc gia ở Trung Quốc.

Chậm lại và lắng nghe

Trong suốt hành trình, ông Salopek thường tổ chức các buổi hội thảo về báo chí chậm. Don Belt, một giáo sư báo chí tại Đại học Richmond ở Virginia và cũng là bạn của ông, khuyến khích sinh viên của mình đi bộ qua những khu vực nghèo hơn của Richmond để khám phá những câu chuyện khác biệt. Trường Cao học Giáo dục Harvard, một nhà tài trợ của dự án, đã phát triển một chương trình giảng dạy kéo dài từ sáu đến tám tuần mang tên Open Canopy dành cho các trường học. Hơn 70.000 trẻ em tại 30 quốc gia đã theo dõi hành trình của ông Salopek, viết các dự án của riêng mình và chia sẻ tác phẩm với các lớp học ở các quốc gia khác.

Qua thời gian và khoảng cách, các bài viết của ông Salopek đã phát triển từ báo chí truyền thống thành phong cách mang tính ấn tượng hơn. “Nó giống như các lớp trên một viên ngọc trai, với ký ức và trải nghiệm của tôi, các câu chuyện ngày càng trở nên sâu sắc hơn.” Những chủ đề lặp lại và đan xen với nhau. “Một câu chuyện về sức khỏe kết nối với sinh thái, sinh thái kết nối với giáo dục, giáo dục kết nối với kinh tế. Cuộc khủng hoảng nước ở Ấn Độ, nơi một nửa dân số không có đủ nước sạch, kết nối với một câu chuyện tôi từng viết về những người phụ nữ làm việc trong lò gạch vì họ phải rời khỏi nhà do thiếu nước.”

Vào ngày thứ sáu của chúng tôi, một Chủ nhật ngột ngạt, chúng tôi dừng chân, kiệt sức, tại một quán McDonald’s để nạp đường và muối. Một người đàn ông ở bàn bên cạnh mặc một chiếc áo phồng, được gắn quạt làm phồng áo để giữ mát. Đột nhiên, chúng tôi nhận ra: suốt chặng đường, câu chuyện đã hiện hữu quanh ta. Câu chuyện chính là cái nóng.

Đó là mùa hè nóng nhất từng được ghi nhận ở Nhật Bản. Hơn 50 người đã thiệt mạng, hàng nghìn người phải nhập viện. Trên toàn cầu, năm 2024 được dự đoán sẽ là năm nóng nhất trong lịch sử.

“Tôi đã đi xuyên qua biến đổi khí hậu,” ông Salopek nói. “Ở vùng ngoại ô Nhật Bản, với hầu hết mọi người, đó chỉ là một sự bất tiện, nhưng ở nhiều nơi khác, nó đã trở thành vấn đề sống còn.” Ở Ethiopia, nơi ông bắt đầu hành trình, ông đã phải né tránh các cuộc giao tranh vì đồng cỏ cạn kiệt giữa các bộ tộc Afar và Issa. Tại Kazakhstan, ông chứng kiến thảo nguyên nở hoa sau những trận mưa lớn bất thường với những loài cỏ mà thậm chí các bô lão địa phương cũng chưa từng biết đến. Ở Georgia, ông chứng kiến cả một khu dân cư ở Tbilisi bị sạt lở xuống sông. Tại Afghanistan, ông thấy dân làng vui mừng vì vụ thu hoạch mơ bội thu, nhờ mùa hè ấm hơn và băng tan. Nhưng ông không thể khiến họ hiểu rằng chỉ vài năm nữa, các dòng sông băng sẽ biến mất và đất đai của họ sẽ trở thành sa mạc.

“Ở mọi nơi,” ông Salopek nói, “nông dân đều lo lắng; thời tiết ngày càng trở nên kỳ lạ.”

Vào ngày cuối cùng của hành trình cùng nhau, chúng tôi trò chuyện với những nông dân đang chăm sóc những thửa ruộng nhỏ nằm chen giữa các con đường và những tòa nhà cao tầng. “Mỗi năm lại nóng hơn,” ông Takami Tsunehiro, 81 tuổi, nói. Ông và vợ đã canh tác trên mảnh đất này hơn 50 năm. Ông tạm ngừng đào khoai lang và đặt chiếc liềm xuống đất. “Trước đây có bốn mùa, giờ chỉ còn mùa hè và mùa đông. Khi thì quá nhiều nắng, khi thì quá nhiều mưa.” Các nông dân khác đồng tình; cái nóng khiến lúa gặp khó khăn và việc làm việc ngoài trời ngày càng trở nên nguy hiểm hơn.

Những ngày đi bộ đã khắc sâu cảm giác về một thế giới đang nóng lên vào ý thức của chúng tôi. “Tất nhiên, tôi hiểu về biến đổi khí hậu ở mức độ lý trí,” ông Salopek nói khi chúng tôi dừng lại tại một quán ăn Joyfull để bổ sung nước. “Nhưng tôi chưa từng cảm nhận nó qua cơ thể mình, như trong ba tháng vừa qua. Đi bộ qua mùa hè ở Hàn Quốc, đường phố hoàn toàn vắng bóng người. Nó giống như một cảnh quan ma. Có các trạm làm mát với phun sương; và lần đầu tiên tôi nghĩ, OK, đây thực sự là một viễn cảnh đen tối. Tôi đã nghĩ rằng tháng 9 ở Nhật Bản sẽ mát hơn, nhưng không phải vậy, và giờ tôi cảm nhận được điều đó đang ảnh hưởng đến tôi. Nó đang làm tổn thương tôi.”

Cuối ngày, chúng tôi bỏ lại ba lô và đi dạo giữa những cánh đồng lúa. Mặt trời hạ thấp, nhuốm vàng cảnh vật. Những con cò trắng đi lại trên bờ ruộng, những đàn chuồn chuồn bay lượn “như những mảnh kim tuyến,” ông Salopek nói, và chúng tôi bước đi bên một con kênh thủy lợi đầy cá, rùa và vịt. Âm thanh xè xè của ve sầu vọng ra từ một khu rừng tre nghe thật mãnh liệt. Đây là vùng quê duy nhất mà chúng tôi đã đi qua.

Tất cả các khách sạn địa phương đều kín phòng, nên chúng tôi ngủ trong các buồng nhỏ tại một quán cà phê mạng—a cyber-café, một cơ sở chơi game thông minh và sạch sẽ, thường được người vô gia cư sử dụng, có phòng tập gym, nhà tắm và một thư viện manga khổng lồ.

Sáng hôm sau, tôi lên tàu cao tốc trở về Fukuoka, nơi chúng tôi đã khởi hành tám ngày trước đó. Tàu lao nhanh qua một khung cảnh mờ mờ của các khu ngoại ô xám xịt, xuyên qua những đường hầm đen đặc. Chỉ mất đúng 30 phút.

(The Economist)

Trong vụ á.m s.á.t ứng cử viên tổng thống Mỹ - ông Donald Trump – vào ngày 13 tháng 7 năm 2024, người đứng ở trung tâm sân khấu tranh cử đã chứng tỏ sức mạnh thể chất và tinh thần. Viên đ.ạ.n sượt qua tai, nhưng ông Trump đã nhanh chóng đứng dậy, giơ nắm đấm lên cao và hét lớn “Chiến đấu, chiến đấu, chiến đấu”.

Ở sự kiện này không chỉ nhân vật chính thể hiện được sự dũng cảm, nhiều người khác bao gồm các mật vụ, nhà báo… cũng đã bình tĩnh thực hiện nhiệm vụ của mình giữa đám đông hỗn loạn và nguy hiểm có thể vẫn rình rập.

Một trong số đó, Doug Mills - nhiếp ảnh gia tại chi nhánh Washington của The New York Times, đã nhận được Giải thưởng Pulitzer năm 2025 ở hạng mục “Nhiếp ảnh tin tức nóng” nhờ loạt ảnh về sự kiện trên, bao gồm hình ảnh ghi lại cảnh một viên đ.ạ.n bay vèo qua không trung khi ông Trump đang phát biểu.

(Xem loạt ảnh tại đây)

“Tôi chỉ tình cờ ở dưới, đang chụp ảnh bằng ống kính góc rộng ngay phía dưới sân khấu khi ông ấy phát biểu. Lúc đó có một lá cờ lớn đang phấp phới ngay trên đầu tổng thống”, ông Mills kể lại trong chương trình “America’s Newsroom” của Fox News.

“Sau đó, khi nghe thấy những tiếng nổ, tôi đoán là mình vẫn tiếp tục bấm máy, rồi tôi thấy ông ấy đưa tay lên [tai] mình. Ông ấy nhăn mặt, nắm lấy tay mình rồi nhìn vào. Đó là m.á.u, rồi ông ấy ngã xuống”, và tôi nghĩ, “Trời ơi, ông ấy đã bị b.ắ.n”.

Mills cho biết khoảnh khắc ông nhận ra mình đã ghi lại được hình ảnh viên đ.ạ.n bay vèo qua đầu ông Trump là một điều “hoàn toàn bất ngờ”.

Khoảnh khắc ấy xảy ra sau khi ông được đưa vào một căn lều và bắt đầu gửi ảnh chụp “ông Trump với cử chỉ nắm đấm đầy thách thức” tới biên tập viên.

“Tôi bắt đầu xem lại những bức ảnh đó và lập tức gửi chúng đi, rồi gọi điện cho một trong các biên tập viên: Làm ơn xem kỹ những bức ảnh này. Có thể đây chính là khoảnh khắc ông ấy bị b.ắ.n,’” ông Mills kể lại.

Doug Mills là một nhiếp ảnh gia kỳ cựu người Mỹ. Ông đã đưa tin về Nhà Trắng từ năm 1983 và từng làm việc tại Associated Press trước khi gia nhập The New York Times vào năm 2002. Trong sự nghiệp của mình, Mills đã giành được ba giải Pulitzer, trong đó có hai giải khi làm việc tại Associated Press.

Ông đã tham gia đưa tin về mọi tổng thống Mỹ từ thời Ronald Reagan và được biết đến với khả năng chụp những khoảnh khắc chính trị quan trọng. Ông là nhiếp ảnh gia duy nhất tháp tùng Tổng thống George W. Bush trên chuyến bay trở về Washington, DC bằng chuyên cơ Không lực Một vào ngày 11 tháng 9 năm 2001. Khoảnh khắc Tổng thống George W. Bush biết rằng đất nước đang bị t.ấ.n c.ô.n.g được chính Mills ghi lại, trở thành bức ảnh biểu tượng về một trong những sự kiện quan trọng nhất lịch sử hiện đại của Hoa Kỳ.

(Xem bức ảnh tại đây)

Mills cũng được biết đến là người đã chụp Tổng thống Trump trong cơn giông sét khi rời Air Force One, bức ảnh đã giành giải “Ảnh chính trị của năm” năm 2021.

“Trong nhiều năm nay, mọi người đã nói rằng ảnh báo chí là một công việc đang chết dần. Tôi không đồng ý. Tôi nói với những người trẻ rằng thế giới này luôn cần những nhiếp ảnh gia giỏi. Cho dù bạn muốn chụp tin tức, thể thao, đám cưới, thời trang, thiên nhiên - nếu bạn đam mê, bạn có thể kiếm sống bằng nghề này. Nhưng nó sẽ đòi hỏi sự hoàn hảo, vì mọi người đều có điện thoại di động. Mọi người đều có máy ảnh”, Mills chia sẻ.

Lời khuyên của ông cho những người muốn theo đuổi ảnh báo chí là: “Hãy tập trung vào khung hình”. “Đây là điều tôi vẫn làm cho đến tận ngày nay. Hãy dùng bộ não của bạn để đóng khung những gì bên trong ống ngắm và tận dụng mọi lợi thế của nó. Bạn là người kiểm soát khung hình đó”, ông nói.

Mills sử dụng máy ảnh Sony Alpha 1 để chụp loạt ảnh giúp ông giành giải Pulitzer năm 2025.

Võ Văn Thành